با ئێمه سه یری تورکیا بکه ین له کاتی دروست بوونی که وهک ئیمپراتۆریهتی عوسمانی یا وهک کۆماری تورکیای ئهتاتورک له کاتی دروست بوونیدا تا ئهمرۆ،ئهم ووڵاته له داگیر کاری نههامهت بۆ خهلکی رۆژههلاتی ناوهڕاست زیاتر هیچی تری نه کردووه. جاری به بیانۆی که ئهو خهلافهتی ئیسلامه له جیاتی ههموو عهرهب وموسلمانانی جیهان که گوایه ئهو مافی خهلکی ههق خوراو وهدهست دههێنی بۆ گه لی چهوساوهی ههموو جیهانی ئیسلامی و عهرهبیش.
ئهو دهولهته داوای ئهوه دهکات که داگیر کهران لهم وولاتانهی که داگیر کراون رزگاریان دهکات و ههق بۆ خاوهنی خاوهن ههق دهگێرێتهوه، با ئهم وڵاته سهیری خۆی بکات که سهدهیهکه ئهسکهندهرونهی سوریای گرتووه،دان بهوه نانێ که ئهم خاکهی گرتووه و به خاکی خۆی دادهنێ که زۆربهی زۆریان عهرهب نیشینین. و له کوشتاری ئهرمهنهکان کاتی خۆی نزیکهی ملیۆنیک مرۆڤی بێ تاوانی کوشت ،تهنها له بهرئهوهی تورک نه بوون ،به بیانۆی که ئهمانه نهبوون به ئیسلام ،بهڵام ئیسلام لهم رهوشتهی تورک زۆر به دوور بوو. قر کردنی چهند ئیمارهتی کوردی له کوردستانی باکوور و به ههزاران کوردی بێ سهرو شوێن کرد،سهرکردهکانی کوشتن و ههموو شۆرشه کوردهکانی کپ کردهوه.
که گوایه ئهمانه دژی خهلیفهی ئیسلامن که تورکیا خۆی وا نیشان دهدا.له کاتی دروست بوونی کۆمارهکهی ئهتاتورک که ئهم وولاته کارێکی وای کرد له راست وچهپ دهست به کوشتن وکاری تیرۆرستی بکات،جاری به بیانۆی ئهوهی که ئهمه غهیری تورکن ئهم وولاته له تورک زیاتر هیچ نهتهوهیهکی تر لی ناژێ،ههمووی به تورک ناوزهد کردن . ناوچه کوردییه کانی کوردستانی ههمووی خاپوور کرد جارێ به بیانۆی ئهوهی ئهمانه دژی یاسان دهبی سزا بدرێن،جارێکی تر که گوایه لهم ناوچهیه بهنداو دروست دهکات به دهیان گوندی کوردستان ژێر ئاو دهخست بۆ ئه وهی هیزی کورد کهم کاتهوه، کورد نهتوانێ هیچ بکات بهرامبهر دهوله ت. کورد دهلێ ئهوهی بۆ ماڵی خۆی هیچ نهبێ ناتوانی بۆ کهسانی تر هیج شتێ تر بکات، تۆ جهنابی سهرۆک وهزیرانی تورکیا به خۆت وپارتهکه ت جارێ شتێ ئهوه بکه ماڵی خۆت باش رابگره ئینجا دهست بهوه بکه که خهلکی تر مافی نهتهوه ژیر دهسته کان دهخۆن،وهک دهلێن ( ئهوهی ماڵی له شووشه بێت ،نابێت بهرد له خهلکی تر بگرێ). با ئهوهی لێ گهرێن بێینه سهرباسهکهی ئهمرۆ که کهشتیه به ناو ئاشتیهکهی ئهردۆگان بهکهرتی غهزه ،ئهم کهشتیه له سهرهتاوه پلانی بۆ ئهوه دانرابوو که رای گشتی جیهانی رابکێشی بۆ لای ئهردۆگان و گرووپه تیرۆریستهکان،وایان بلاو کردهوه ئهم کهشتیه تهنیا بۆ یارمهتیه مرۆیهکان بۆ کهرتی غهزه له گهمارۆی ئابووری ئیسرائیلیان رزگار دهکهن و گهمارۆکه دهشکێنن. بهڵام له راستی ئهوه نهبوو بهلکو چهند کهسێکی تیرۆرستی تیابوو که خۆیان خستبووه ناو کهشتیهکه که کاتی ئیسرائیل ویستی پشکنین بۆ کهشتیهکه بکات ئهمان هێرش بهرن بۆ سهر سهربازهکان و ئهمان بتوانن شتێک لهم کردهوهیهوه دهست بهێنن،ئێمه وهک دانیشتوانی ئیسرائیل فلیمهکهمان بینی لهدهزگاکانی راگهیاندن له ئیسرائیل که کاتی دابهزینی سهربازهکان بۆ ناو کهشتیه که چۆن پهلاماری سهربازهکانی ئیسرائیل دهدهن بهچهقۆ و ئاسن و بهرد و دار ، نزیکهی 10 سهرباز بریندار دهکهن، یهکیکیان برینهکهی سهخته و چهک رفاندن له سهربازان و تهقهکردن لێ یان و سهربازێک له نهۆی سهرهوه بۆ خوارهوه فرێ دهنه خوارهوه. ههموو خهلک ئهمانهی لهسهر شاشهکانی تهله فزیۆن بینی به چاوی خۆیان ئهمه بوو، کهشتیه ئاشتیهکهی ئهردۆگان بۆ یارمهتیه مرۆییهکان بۆ کهرتی غهزه یان کاری تیرۆرستی بۆ خهلکی ئهم ناوه.ئیسرائیل ههموو کات ئهمه دهڵی لهسهر زاری لێپرسراوان که هیچ کات دژی ئهوهنیه، ههر دهولهتێک یارمهتی غهزه بدات بۆ یارمهتی مرۆیی،بگره ئاسان کاری بۆ دهکات ،تهنیا ئهوه دهلێ دهبی بیته بهندهری (ئهشدۆد) پشکنینی بۆ بکهین، ئیجا دهتوانی بروات بۆ غهزهبێ ئهوهی هیج گیروگرفتیکی بۆ دروست بێت. ئهمرۆ ئهردۆگان داوای ئهوه دهکات که پهیوهندییهکان له گهڵ ئیسرائیل بپچرێ،یان دهبێ دهسهلات داران ئیسرائیل دادگایی بکرێن.بۆ له خۆی ناپرسی با جاری خۆی ئاماده بکات بۆ دادگا ئینجا داوا لهخهلکی تر بکات بۆ دادگا،چونکه ئهم له ههموو کهس زیاتر تاوانباره.
لیرهدا به گویرهی ئه م ڕاپرسیهی که کراوه لهم کارهساتهدا ههموو دانیشتوانی ئیسرائیل یههودییهکان وئه وانهی له گهڵ راستین ،داوا له دهسهلاتداران ولات دهکهن، به گویرهی ئهم ڕاپرسیهی که کراوه،خهلک داوا دهکات ههموو پهیوهندییهکان له گهڵ تورکیا نهمینی ،سنووریهك بۆ ئهم رژێمه بۆگهنه دابنێن، بۆ رای جیهانی روون کهنهوه که تورکیا کورد له ناو دهبات که نزیکهی زیاتر له 20ملیۆن کورد دهژێ له تورکیا که تا ئێستا له سهرهتایی ترین مافهكانی خۆیان بێ بهشكراوهن،له پهروهرده یا له زمان یان له راگهیاندن و چاپهمهنی ،و بۆ کورد قهدهغهیه بۆ نهتهوهی تر دهبی.ئهگهر ئهو سهرکردهی پارتی دادو گهشهپیدان بیت،دیاره یان خۆی راست نیه یان پارتهکهی كه دان به مافی خهلکی تر دادانین،یان خۆیان لێ لا دهدهن به شیوهیهکی لابهلا سهیری دهکهن. داوا له دهولهت دهکهن یارمهتی کورد بدهن به ههموو شێوهیهک دژی ئهم رژێمه بۆگهنهی ئهردۆگان، بۆ وهدهست هێنانی مافی گهلی کورد لهم پارچهی کوردستاندا.
دینۆ دانیال/ئیسرائیل
کۆتای کانونی یه که می ئه م ساڵ له گه ڵ شه رو ته واو بوونی کات که دراوه به ئیرانیه کان، بۆچاک کردنی به رنامه ئه تۆمیه که ی وه بۆ چاک کردنی وگۆرینی (یۆرانیۆم پاک کراو)وه کو ئه وهی کراوه له جیهانی ئازاد دا زۆر که م که باوهر دهکه ن به دهسه ڵاتی ئێران. هه موو مانگی وه هه رکاتێ که دهروات وهکه م کردنه وهی بریاری ئیرانی له گه یشتن به چه کی ئه تۆمی. له ناو رژێمێکی ژمێریاریدا وه بگونجێ له گه ڵ سه رنه که وتنی، له سه رپه یرهوی (شیعه) که زانراوه به (خودعه)، وه هه موو هه وڵێک بدرێ که کاته بۆ خۆیان وه دهست بهێنن.ئه وه ،سه رۆک ئۆباما له به ختی ئه واندا وهکو له ئاسمانه وه بۆیان هاتبێ که زیاتر کات وهدهست بهێنن،وه ئه ویش دهزانی بارودۆخه که به ته واوی. له راستی دا زۆریان دهلێن که ئه مه رزگاری نابیت له به ردومان کردنی وێستگه ئه تۆمیه که ی،وه زۆریشیان باوهریان وانیه که گه مارۆی زیاتر دابنری.وه گه یشتینه ئه نجامێک به بی شه ر وهک هۆیه کی (ته عقیدی) وایه دریژه ی پێدهدات دوای له ناو بردنی،پێویسته له گه ڵ ئه وهدا ئاگادار بین له سروشتی توند رهوی له سه ربریاری دهسه ڵات له ته هران، وهئه وهه رهشه وگورهشه ی بۆ سه رئیسرائیل. له دهسه لاته عه رهبه سونه کان وجیهاندا، وه ئه وترسناکیه ی له سه ریان وهکو بنکه ی ئه تۆمی سوریا که ته قێنرایه وه ئه مه بۆ نموونه.وه ترسناکی که متر له سه ر گروپی تیرۆرستی بۆ له ناوبردنی،وه ماوهیه کی که م له باوهرهێنان پی ی که ته هران به (مه نتق) کار بکات، له مه نتقی ئه وان جیهانی رۆژئاواو ،به تایبه تی ئه مریکاو ئیسرائیل،که کۆمه لگای خراپن له جیهاندا. یانی کۆمه لگایه کی خراپ وپه ک که وتوو،ئه وشته ناکات که دهیه وی بیکات.له سه ر ئه مه یاری دهکات تاکو کۆتایی،وه تورهو دڵته نگه تاکو کۆتایی،وه هه موو دهزانن که چه ند ترسناکه بۆ سه ریانوه هه ڵه ی،ئه و ته وژمه دا.نابی وهک نموونه وهک سه دامیکی تر،که نه بی به یه کێکی لامل تا کۆتایی،وه دووجار هه له ی کرد له نرخه که له چونی بۆ شه رکه ئه مریکا که بۆی دهچێ،وه مێژوو شاهیده که سه دام ووتی بۆ لێکۆله رهوه ئه مریکیه کان،که چه کی ئه تۆمی نه بوو،ئه مه ی واکردبوو که ئیران بترسێ وه به س،ئه مه چ سه رکردهیه ک دهی کات بۆ خۆی وماڵ و منداڵ ونه ته وهکه ی له دژی دهوله تێکی تر به س بۆ ئه وهی حسابی بۆ بکات. گرنگه ئه بزانری له وبه ره پانه ی ناوچه که له جیهانی عه رهبی وئیسلامی(عێراق،ئه فغانستان،عه زه،لوبنان،یه مه ن،سۆماڵ و،رۆژئاوای ئه فریقا) که ئیران دهست له ناویدا وهر دهدات،له کاری نابه جێ، بۆ ئه وهی چه رخه که نه گه رێته وه دواوه له مێژووی (شیعه دا)،وه که م نه بوونی شه رله سه رجیهانی (سونه دا)،که ه ندی دهنگی عه رهبی سونی هه یه وهکو(میسر سحودیه ومارۆکۆ وئوردن وهه ندیکی تر) وای نیشان دهکه ن که ته هران خه تره له سه ریان، بۆ واناکه ن بۆ به دی هینانی به رژهوهندی هاوبه ش له گه ڵ ئیسرائیل. ئه مرۆ باسی ئه میری ئیسلام دهکه ن،وه ئه و(کۆمه له ی غه زه) وه تۆنێل دروست دهکه ن وه هه موو شتیک به وی دهرباز دهکه ن ،وه دهرۆن به شیوهیه کی ترسناکی گه ورهی حزب والله وه به سه رکردایه تی ئیران،به ڵام ئاگامان له خۆ دهبی نه وهک توشی گێژاو بین، وه ئه وان له هه لێک دهگه رێن که لێمان بدهن، به ڵام ئه مریکا و ئیسرائیل به ئاگر وهلامیان دهدهنه وه . چۆن سه یر نه که ین له سه رترسناکی وبلاو بوونه وهیان،روون ، که سه ری مارهکه له ته هران، دهبێ له ناو ببردرێ. گه رانه وه که مێک بۆ ناوچه که و جیهاندا. وهبۆ گه لانی ئیران که چاوهری ی گۆران دهکات. ئه م نووسینه که سه رۆکی نێنراوی ئیسرائیل له ته هران کاتی خۆی به ناوی (شه یتانی گه وره وه شه یتانی بچووک)
دینۆ- دانیال
ئیسرائیل
کورته یه ک له ژیانی:
من له ئیسرائیل له دایک بووم له باوکێکی به ئه سل (لاتڤیا)یه کیک له کۆمارهکانی یه کێتی سۆڤیه تی پیشوو، وه دایکم له ئه سلی (پۆلۆنی)،وه گه ورهبووم له (مۆشابی گوش ته لمۆن-بن ڤێرد)له نزیک شاری (ناتانیا) له ناوهراستی دهوڵه تی ئیسرائیل.له ساڵی 1952 دابووم به سه رباز له سوپای به رگری ئیسرائیل،وه چووم بۆ کۆرسی ئه فسه ری به شی (چه نخانیم) یانی په رهشووت وانی.وه کاتی پله ی ئه فسه ریم وهرگرت بووم به فه رماندهی یه که ی تایبه تی له سوپا وه فه رماندهی (که تیبه) وه جۆرهها پله ی تر، وه یه کێک له کاره گرنگه کانم ئه وه بوو یارمه تی کورد بدهم، وهئیستا دهم بینی من خانه نیشین بووم له ماڵ دانیشتووم وه له گه ڵ تۆ دهئاخڤم،ئه وه بوو کورته یه ک له ژیانی من.
ئیسرائیل-کورد
تۆکه ی یه که م جار چووی بۆ کوردستان وه له چ سالێک بوو وه ئامانجی تۆ چی بوو له چوونت بۆ کوردستان؟
من له ساڵی یه که می یارمه تی ئیسرائیل بۆ کوردان چووم که دهکات ساڵی 1966دا،من ووتم ئه فسه ر بووم له سوپا ،(مۆساد) رای سپاردم که بچم بۆ کوردستان،وه فه رمانێکی سوپایی بوو من دهبی بچم وه جێ به جێ بکه م .
ئیسرائیل کورد: تۆ کاتی چووی بۆ کوردستان ته نها بووی یان که سی ترت له گه ڵ بوو؟
نا من ته نها چووم به ڵام که سایه تی مۆساد (داڤید کرۆن) وهک به رپرسی مۆساد له وی بوو ،وه یه کیکی تریش له وێ بوو ئێستا له م کاتانه دا یادم ناێته وه،وه من چووم بۆ (حاجی ئۆمه ران) بۆ بارهگای بارزانی،ئه مه له سه رهتای ساڵی 1966دا بوو.
ئیسرائیل -کورد:تۆ که گه یشتی به کوردستان چیت کرد وه سه رهتا چاوت به کوی که وت ،وه له وی کێ پیشوازی کردی.
من که گه یشتم باسم کرد میوانی بارهگای بارزانی بووم ،وه ئیدریس ومه سعود و ئه ندامانی سه رکردایه تی کورد پێشوازیان لی کردم،به ڵام بارزانی له وێ نه بوو.ووتم کوا باوکتان ووتیان باوکمان چوو بۆ شه رله به رهکانی جه نگ له (پێنجوین)،ووتم باشه بادهست به کار بین بۆ ئه وبه رنامه ی که پێویستمانه تاکو بارزانی دێته وه ئیمه به رنامه که ئاماده دهکه ین،وه ئه وانیش رازی بوون به ڵام ژیرانه زوو لیم تێگه یشتن وه هه ر به زووی فێر بوون.وه من نه عه رهبی وه نه کوردیم نازانی وهک باسم کرد (داڤید کرۆن) له وێ بوو ئه و بۆی دهکردن به عه رهبی،به ڵام هه رزوو ئه وان له من گه یشتن وه منیش له وان گه یشتم.
ئیسرائیل-کورد:تۆ که گه یشتی به ته هران چیت کرد که بتوانی یارمه تی کورد بدهی له شه ردا،وه ئایا له وێ چیت کرد.
من که گه یشتم به ته هران داوایان لی کردم که من کۆرسێک بۆ ئه فسه رانی ئیرانی ساز بکه م وه فێری هه ندێ شتی سه رهتاییان بکه م بۆ شه ر کردن وه ئه وانیش فیری کوردهکان بکه ن،دیار بوو -شا- ئه مه ی پێ باش نه بوو ، وه ووتم فه رمانده کوردهکانم بۆ ته هران بۆ بێین من لێره خۆم فێریان دهکه م،وه هاتن بۆ لام وه کۆرسه که دهستی پێ کرد،به ڵام له وێ سه رکه وتوو نه بووم چونکه -شا- زۆر حه زی به کورد ناکرد،وه من له رێگای بالویزخانه ی خۆمان وه راویژکارانی نووسیم دهبێ ئه م کوردانه بۆ ئیسرائیل ببه م وه له وی فێریان بکه م.وه رهزامه ندی هاته وه وه به فرۆکه فه رمانده کوردهکانم هینا بۆ ئیسرائیل ،له میوانخانه کم دانان له (که رمێل)له نزیک حه ییفا،وه رۆژانه دهم بردن بۆ ناو سه ربازگه ی خۆمان مه شق وراهینانم پی دهکردن بۆ نزیکه ی ماوهی مانگێک ،وه هه ندی شتی باش فیر بوون،وه له دایدا گه رانه وه بۆ ته هران وه له وێش بۆ کوردستان.
ئیسرائیل-کورد:دوای ئه وه فه رمانده کوردهکانت گه راندهوه بۆ کوردستان چیت کرد، وهتۆش له گه ڵیان گه رایته وه؟
به ڵێ،منیش له گه ڵیان گه رامه وه، وه به ش به شم کردن،هه رفه رماندهیه ک 20 که سم بۆ ئامدهکرد،که شه ری پارتیزانی بکه ن دژی سوپای عێراق چونکه کوردهکان له تفه نگی برنۆ وه هه ندی چه کی تر هیچیان نه بوو،وه سوپای عێراق هه مووی پر چه ک بوون وه باشترین چه کیان هه بوو له چاو کوردهکان،سوپایه کی (نزامی) بوو
ئایا دوای گه رانه وهی فه رمانده کوردهکان له ئیسرائیل دوای ته واو بوونی کۆرسه که چیتان کرد؟
دوای ته واو بوونی کۆرسه که خۆمان ئامادهکرد بۆ هیرشی به رگری له دوای تواوهنه وهی به فر سوپای عێراقی ئاماده باشی هه بوو بۆ هێرش وه له نیازیان وا بوو تاکو حاجی ئۆمه ران بگرن ئه گه ر بۆیان بکرێ. وه به رنامه م دانا وه کۆرسه که وهکو به رنامه ی شه روابوو فێری شه ری پارتیزانیم کردن ،وه منیش هه ندێ شت له وان فێر بووم.وه چی دهبێ بکه ین وه هه ر یه کێک له فه رماندهکان کارێکم دایێ که دهبی بیکات.
ئیسرائیل-کورد:کاتێ هێلی به رگریتان دانا له کام شوێنه وه دهستی پێ کرد وه ئایا ئیوه نزیک بوون له سه نگه رهکانی دوژمن؟
ئێمه هێلی به رگریمان دانا له دوای رواندز له چیای (زۆزگ) و(هندرێن) وه له باڵه کایه تی که دوژمن هیرش دههینی به هیزیکی زۆر وه کوردهکان نایان زانی چون به رگری بکه ن له هێزی تانک وفرۆکه ی دوژمن،یه که م جار من هیرشی به رگری پێشه وهم دانا، وه ئه وشته م دانا که کورد له دهستی بوو ،کورد زۆر نیشانه شکێینن ،که زۆربه یان برنۆیان له دهست بوو ،وه یه ک گوله یان به فیرۆ نادا.وه هه رچه ند که م بن به ڵام وه ک زنجێره وابن پێوه دیارنیه که که من وه دهتونن به رگری بکه ن وه دوژمن سه رسام دهکه ن.وه دوو کۆمه له مان دروست کرد که ئه ویش بتوانی هیرش بکات له کاتی هیرش کردنی دوژمن وه به رپه رچی بداته وه
ئیسرائیل-کورد:ئایا سوپای عێراق چه ند دهبوون وه له کوی بوون؟
سوپای عیراق شه ش (که تیبه ) بوون له گه لی عه لی به گ وخه لیفان بوون وه مه زهنده دهکرا نزیکه ی ده هه زار سه رباز زیاتر دهبوون هه مووی به باشترین چه ک وبه پالپشتی تانک وفرۆکه وه ،وه سوپایه کی (نزامی)مه شق پێکراو بوو،وه من ئه فسه ری په رهشووتوانی بووم له سوپای ئیسرائیل که مێک زانیاریم هه بوو له م بارهیه وه،وه شه ری پاریزانیم کردبوو له ئیسرائیل دژی تیرۆرستان.وه سوپای عێراق چاوهرێ دهکرد به فر له سه رچیاکان برهوێته وه وه هێرش بکات بۆ زۆزگ وهندرین وباڵه کایه تی،وه زۆر نه چینه ناو شته کان من ئامادهم کرد چه ند گروپێک بۆ هێرش بردن وبه رپه رج دانه وهی هێرشه کانی دوژمن بۆ سه رناوچه ئازادکراوهکان.
ئیسرائیل-کورد:ئایا تۆ که ی بارزانیت دهبینی وه چیتان دهکرد له بارهی به رنامه کانی شه ر وه داوای ئه و چی بوو بۆ تۆ؟
من هه موو رۆژێ بارزانیم دهبینی وه من بۆ ئه وه چوو بووم که یارمه تیان بدهم وه کاری من ئه وه بوو که (مۆساد) رای سپاردبووم دهبی کارهکانم جێ به جێ بکه م،له جیاتی ئه وه من له سوپا بم فه رمانی ئه وهم پی درا بوو که یارمه تی کورد بدهم ئه وه کاری من بووبه هه رشێوهیه ک بێت دهبی شتێکی وابکه م که به قازانجی کورد دابشکێته وه وه دوژمن ببه زێنین له به رهکانی جه نگ دا.
ئیسرائیل-کورد:که بارزانی هاته وه له شه ری پێنجوین تۆ چیت پێ گووت بۆ به رنامه ی شه رهکه که دات رشتبوو؟
که بارزانی هاته وه هاته لامان له شوێنه که ی خۆمان که من و (میکی) بووین ئه و سه رۆکی نینراوهکه بوو،وه من بۆم روون کردهوه که چۆن شه ردهکه ین له سه رنه خشه وه ئه ونایزانی له م بارهیه وه هیچ ،به ڵام خۆزگه ئه وهی ئه ودهزانی ئه وانی تر وهکو ئه و بوونایێ،به منی ووت چۆن ئێمه دهتوانین به رامبه ر ئه و سوپایه گه ورهیه بووهستین،وه منیش ووتم بزانه ئه وبه رنامه یه چۆن سه رکه وتوو دهبێ.له کۆتایی رازی بوو،به ڵام هیچ سه رکردهیه ک له جیهان چۆن رازی دهبێ به قسه ی ئه فسه رێک له وولاتێکی بێگانه وه به رنامه ی بۆ دابنێ ،وه رهزامه ندی له سه ربدات،ئه وهش ته نها بارزانی بوو،به راستی سه رکرده بوو،تاکو جیهان ماوه سه رکردهیه کی وا نابێته وه ،زۆر به داخه وه ئێستا لامان نه ماوه.
ئیسرائیل-کورد:دوای که بارزانی رازی بوو له سه ربه نامه که ی تۆ که ی دهست به کار بوون بۆ هیرشه که، وه ئایا ئه و به رنامه یه سه رکه وتنی هینا؟
به رنامه که وابوو که هێرشه که ی عێراقیه کان دهستی پێ کرد که شه ش (که تیبه) بوون ئیمه هێلی به رگریمان دانا بۆ ئه وهی کاتێ عێراقیه کان هێرش دههێنن،ئه وان که بگه ن به چیا هه ر دهبێ به پیاده هێرش بێنن،ئه وکات ،ناتوانن، تانکه کانیان هیرش ببه ن چۆنکه ریگاکه شیاو نیه بۆ تانک بگره هه ندێ شوێنی وا هه بوو بۆ پیاده ترسناک بوو،خۆت دهزانی کاکه دینۆ کورد به وهی به ناوبانگه که نیشانه شکێنه،من ووتم ئێوه ته قه مه که ن تاکو سه رهتای سوپاکه دێته ناو ئێوه،وه ئێوهش به برنۆ کانتان دهتوانن یه که یه که یان له ناو ببه ن.وه ئێمه له به رزایه کانی ،زۆزگ وهندرین بووین که تانکه کان پێ ناگه یشتن،وه کو باسم کرد ده بی هه ر به پیاده برۆن وه ئیوه له گه ڵ برنۆکان رۆژی ئیوهیه له گه ڵ دوژمن. وه من گووتم ئیوه ته قه له تانکه کان ناکه ن،بائه وان بکه ن،نه وهک ئیوه شوێنه کانتان ئاشکرا بێت.وه که عێراقیه کان ئه گه رشوینیک بگرن هه ردهبی به پیاده بۆی بچن ،خۆت دهزانی کورد له وی خاوهن خاکه ،وه هه موو شوینك زیاتر شارهزایه له ئه وانی تر،بۆیه سه رکه وتن به لای کوردهوهیه.وه له م شه رهدا زیانی دوژمن به 3000سه رباز زیاتر مه زهنده دهکرا،وه من ووتم دهبێ فه رماندهی سوپاکه م بۆ بگرن،به ڵام ئه وکوژرا،وه من به (مولازم یونسم) گووت که بۆم بگری ،به داخه وه مولازم یونس له هیرشه که شه هید کرا.
ئیسرائیل-کورد:دوای ئه م سه رکه وتنه چ به رنامه ی تری به دهست بوو بۆ شه ر وه ئایا بارزانی تا رادهیه ک رازی بوو له کارهکانت؟
به ڵێ بارزانی زۆر رازی بوو له کارهکانم،به ڵام به م کوشتارهی ئه وسه ربازانه زۆر دڵ ته نگ بوو ئه ونه ی دهویست ئه م ژماره یه زۆرهی دوژمن کوشتاری هه بێت،وه له دوای ئه م شه ره دا،له ناکاو هیرشی فرۆکه وتانک وتۆپ بۆ سه رکوردستان وهستا،وه ئیمه سه رمان سورما،ئه مه بوو دهنگ وباس هات که عه بدولسه لام عارف له ناو فرۆکه سوتاوه ،وه براکه ی عه بدولرحمان بووه به سه رۆک کۆمار ،وه داوای له بارزانی کردوه بۆ شه روهستان وگفتوگۆ.وه من گووتم ئیمه شه ردهکه ین وتۆ گفتوگۆ بکه ،وه بارزانی ووتی چۆن دهبی ئێمه گفتوگۆمان هه یه .
ئیسرائی-کورد:ئایا کوردهکان چه ک وته قه مه نیان وهک پیویست هه بوو وهئایا ئیرانیه کان یارمه تیان دهدان له م بارهیه وه تۆ چی له م بارهیه وه دهزانی ؟
کوردهکان چه ک وته قه مه نیان نه مابوو یان زۆر که م هه یان بوو ،ئه وهی له م شه رهدا گرتبوویان،وه هه ندی چه ک وته قه مه نی که م نه بێ هیچی تریان نه بوو،ووتمان به ئێرانیه کان کوا ته قه مه نی ،ووتیان چووه بۆ پێنجوین، دیار بوو خۆیان لی دهدزیه وه، وه حه زیان ناکرد ته قه مه نی بۆ کوردان بنیرن. ووتیان به من له وولات تۆ کارهکانی خۆت ته واو کردووه بگه رێوه بۆ وولات.
ئیسرائیل-کورد: تۆ کاتی له کوردستان بووی وه له به رهکانی جه نگ بووی چۆن قسه ت دهکرد له گه ڵ سه رکردایه تی کورد،وه یان لیپرسراوانی خۆت له ووڵات؟
من کاتی خۆی برادهریکم هه بوو له کۆمپانیای (مۆترۆلا)هی ته له فۆنات،من پێم ووت چی بکه م باشه وه چ ئامێرێک باشه بیکرم بۆ کوردهکان که بتوانین قسه له گه ڵ یه ک بکه ین،ووتی پێم ئێمه ئامێری بی ته لمان هه یه ماوی نیوان تۆ وبه رامبه رت 40 کم دوور بیت دهتوانی له گه ڵی قسه بکه ی ووتم ئه مه باشه،وه راپۆرتیکم نووسی بۆ (مۆساد) ووتم دهبی ئه وئامیرانه بۆ کورد بکرین ئه وانیش له سه رپیشنیاری من زۆریان کری ،وه من هینام بۆ کوردهکان دام به ئیدریس وه ئه ویش دای به فه رماندهکانی پێشمه رگه له به رهکانی جه نگ،زۆر سوودمان لی بینی،باش بوو دهوڵه تی عێراق ئه مه زوو ئاشکرا نه کرد،وه سه رکه وتنمان به دهست هێنا وه سودێکیان زۆر لێ وهرگرتن بۆ ئه م شه رهدا. وه له ئیسرائیل ووتیان پێم تۆ کارت ته واو بوو بگه ریوه ، من ووتم ناگه ریمه وه تاکو بارزانی هه موو به رنامه که ی من وهر نه گرێ،وه ئه وکات گه رووی عومه رائاغا گیرابوو.
ئیسرائیل-کورد:ئایا که تیبه ی 4ی سوپای عێراق ئه وکات له وی بوو وه تۆ له گه ڵ مه سحود چیتان کرد وه (میکی) دهوری چی بوو له کارهدا.
میکی ومه سعود هیزێکی پاراستنیان دروست کرد وه ئه م هیزه زۆر چالاک بوو ،من ووتم که تیبه ی ژماره 4که له هندرێن بوون دهبێ هیرشیان بکه ینه سه ر وه بیان گرین،وه دووکه تیبه ی تر هه بوون له گه ڵاله،وه چۆ ن گه یشتبوون به م شوێنه ،ئه مان له لایه کی تر هاتبوون ،ئه مه گرنگ نه بوو،وه فه رماندهکه ی ئه م که تیبه یه ووتی من لیره نارۆم وه هیرش دهبه م هه موو شوێنه که دهگرم،ووتمان بابێ وهشه ردهستی پی کرد،ژیانێکی زۆریان لێ که وت زۆربه یان کوژراو بریندار بوون وه فه رماندهی که تیبه که ش کورژرا،من ووتم به ساغی بۆم بهێنن بابزانم به رنامه یان چیه به ڵام نه گه یشته دهستم کوژرا،وه له وهش گرنگ تر عێراقیه کان له هه موو شوێنه کان کشانه وه وایان زانی ئاوایان به سه ردی وه کوردهکان هیرش دههینن. وه له دوای ئه وه چه ک وته قه مه نی ئیرانی گه یشت،وه بارودۆخه که گۆرا.وه بارزانی له سه رزاری رۆژنامه ی عێراقی که راگه ینرابوو ووتی ئه مه زۆر زۆره، من رازی نیم له سه رئه م کوشتاره،من دژی رژێمم دژی نه وهکانی نیم من دهزانم ئه وسه ربازانه زۆربه یان به زۆر هاتوون بۆ شه ر،وه که س وکاریان هه یه من نامه وێ بێته شه ری کورد وعه رهب من شه ر دژی رژێم دهکه م نه وهک دژی نه ته وهی عه رهب.
ئیسرائیل-کورد:تۆ کاتی شه رهکه ت ته واو کرد گه رایته وه بۆ ئیسرائیل وه چیت به سه رهات وه که ی گه رایته وه بۆ ناو کوردهکان؟
من له کۆتایی ئه یاری ساڵی 1966دا کوردستانم جی هیشت هاتمه وه بۆ ئیسرائیل،وه له ئیسرائیلیش رهوان کران بۆ کۆرسیکی 1دانه ساڵ بۆ وولاته یه کگرتووهکانی ئه مریکا،له پێش شه ری رزگاری ساڵی 1967دا گه رامه وه بۆ فه رماندهیی خۆم له (رهمه ته گۆلان)یانی (هضبة الجولان)،وه من له وی بووم که بارزانی نامه یه کی بۆ نووسیم ،وه نامه که شم دا به تۆ که به زمانی عه رهبی نووسراوه، من ئه ونامه م هه لگرتووه بۆ یادگار تاکو مردنم شانازی پی وه دهکه م که سه رکردهیه کی وا نامه یه ک بۆ من بنووسێ وه به دهست خه تی خۆی.وه پێش ئه وهی بچمه وه گووتم با هیرش بکه ین بۆ سه ردوژمن له چیای کۆرهک به زۆری بارزانی رازی بوو ، وه که زانرا شته که بووه راستی دوژمن به ئاڵای سپی و جیب هاتن بۆ گفتوگۆ وه بارزانی ووتی به سه ،که ئه وان هاتن بۆ گفتوگۆ من شه رناکه م،وه من ووتم تۆ گفتوگۆ بکه وه من و کاک مه سعود وکاک ئیدریس شه ر دهکه ین ووتی نابی.وه ئه وهی له جیگای من هات ناوی (ئاریک ریگب) بوو وه له شه ری دۆلی ئوردن کوژرا له دوایدا.
ئیسرائیل-کورد:ئایا تۆ ویستت بچی یارمه تی کوردهکان بدهی یان (مۆساد) تۆی دهست نیشان کرد وهک ئه رکێکی سوپایی دهبی جێ به جێ ی بکه ی؟
من کاتی له سوپا بووم به رپرسی که تیبه ی890 ی په رهشوتوانی بووم تاکو ئیستا باشترین که تیبه یه له سوپای ئیسرائیل ،وه زۆر ئه زموونم هه بوو له گه ڵ ئه م کارهی خۆم،وه مۆساد منی دهست نیشان کرد گووتیان دهبی بچی بۆ کوردستان بۆ یارمه تی کوردان،وهک له سه رهوه باسم کرد سه رهتا من ته نها فه فسه ره ئیرانیه کانم فیر کرد له ته هران له دواید ا ئینجا کوردهکان،ئه مه چیرۆکیکی دوورو دریژه له دواید ادیمه سه ری.
ئیسرائیل-کورد: کاتی تۆ چوویت بۆ لای کوردهکان ئێرانیه کان نه یان دهویست یارمه تی کوردان بدهن ئایا ئیوه وهک ئیسرائیلی دهستان هه بوو له کاره دا بۆ نزیک کردنه وهی کورد وئێرانیه کان له یه کتری؟
ئێمه له ئێران یه کیکمان هه بوو وهک راویژکاری سوپایی به ناوی (نمرۆدی) ئه وپیاوێکی زۆر ژیرو به توانا بوو،توانی کوردهکان له گه ڵ ئیرانیه کان لێک نزیک کاته وه،وه له کاتانه ش (عه بدولناسر) له میسر دهی گووت دهبی (خوزستان) له سه ر که نداوی فارس دهبێ بگه رێته وه بۆ باوهشی نه ته وهی عه رهب،وه کی له وێ نزیک بوو ته نها سوپای عێراقی له که نداو به هیز بوو وه (شا) ووتی دهبی شتێکی وابکه ین که سوپاکه له وی لابه ین ئه وه بوو نمرۆدی ،که باسم کرد ئیران وکوردهکانی نزیک کردهوه به یارمه تی وه شه رهکه ی خسته ناوچه که که کوردهکان پێویستان پی بوو وه ئیرانیش هه روه ها، به رژهوهندی هاوبه ش بوو. وه ئیسرائیلیش له مێژ بوو رقی له عیراق بوو له کاتی شه ری ئازادی ئیسرائیلدا،تانک وزری پۆشی عیراقی له پێش هه موو وولاتانی عه رهبی هێرشیان دههینا بۆ سه رئیسرائیل،ئه مه هه ڵێکی چاک بوو بۆ هه موو لا. وه نمرۆدی قسه ی کرد له گه ڵ جه نه راڵ که ماڵ کاتی خۆی کۆماری مهاباد ئه و جه نه راڵ که ماله گرتبووی، وه بارزانی هه ڵات بۆ یه کیتی سۆڤیه ت وه قازی موحه مه دو هاوه لانی شه هید کرد ئه م جه نه راڵ که ماله،پیاویکی زۆر درنده بوو.
ئیسرائیل-کورد:که ی دووباره بارزانی تۆی بانگ کردهوه بۆ کوردستان بۆ یارمه تی جارێکی تر؟
من له (رهمه ته گۆلان)بووم سه رۆکی (مۆساد) بانگی کردم ووتی بارزانی دهڵی دهبێ چووریم بۆ بنێرنه وه ،وه منیش خۆم ئاماده کرد ئه له ساڵی 1974 دا بوو که حکومه تی عیراق هیرشی هێنابوو دووباره بۆ سه رکوردستان،که گه یشتم بارزانی ووتی چووری دوژمن هاتووه دهبی کارێکی وابکه ی بیان ببه زینن وه له خشته یان ببه ین،منیش ووتم یالله من ئامادهم وه کاریکی وامان کرد توانیمان دوژمن ببه زێنین وه چه ند جار وه له چه ند له به رهکانی جه نگی کوردستان دهرسیکی وامان پی دان قه ت له بیریان ناجیته وه وه ئیمه سه رکه وتین،وه به داخه وه به فرو فێلی شا وعه رهب و هه ندی ووڵاتان ئه م شۆرشه یان له ناو برد ،هه زاران سڵاو له گیانی بارزانی وه برا گه ورهیه کی من بوو به راستی پیاوی ناودارو سه رکرده بوو له جیهاندا له شێوهی ئه و زۆر که مه.
ئیسرائیل-کورد: تۆ دوا ووته ت بۆ کورد وئه م گۆڤاره چیه؟
من بۆ ئه وگۆڤاره هیوای سه رکه وتنتان بۆ دهخوازم بۆ تۆ وسه رۆک وکارگیرانی گۆڤارهکه،وه دوا ووته م ئه وه یه که به سه رۆک بارزانی کاک مه سعود جارێکی تر شاد بمه وه ،زۆر بیری دهکه م هیوای له ش ساغی وسه لامه تی بۆ دهخوازم به راستی سه رۆکێکی شیاوه بۆ ئه مرۆی نه ته وهی کورد،وه دکتۆر مه حمود ئه ویش کاتی خۆی زۆر جار هاتووه بۆ لام بیری ئه ویش دهکه م هیوای ته مه ن دریژی بۆ دهخوازم
. دینۆ دانیال ئیسرائیل 14.12.09
ئه مرۆ بیرهوهری 62 ساڵه ی بریاری نه ته وه یه کگرتووهکان به ژماره 181 بۆ به ش کردنی فه له ستین بۆ دوو دهوڵه تی یه هودی وعه رهبی له 29ی تشرینی دووهه می ساڵی 1947 دا،بریاری دا نه ته وهیه کگرتووهکان له سه ربه ش کردن به رازی بوونی 33 دهوڵه ت وه به رهه ڵستی 13 دهوڵه ت.
وه له وکاته وه کۆمه ڵگای یه هودی رازی بوو بۆ دابه ش کردن به ڵام لایه نی عه رهبی رازی نه بوو.له کاتی بریاردان له نه ته وه یه کگرتووهکان،دهستی پی کرد شاڵاوی کۆنه په رستانی عه رهب له ووڵات به یارمه تی خۆبه خشانی ووڵاتانی عه رهب بۆ جه نگ دهست درێژ کردن بۆ کۆمه ڵگای یه هودی نیشین بۆ هه وڵدان بۆ پووچه ڵ کردنه وهی دابه ش کردن وه نه هێشتنی دامه زراندنی دهوڵه تی یه هودی ئه گه ر بۆیان بکرێ.پاش ئه وهی یه هودییه کان له چه ند جه نگێک توانیان عه رهبه کان ببه زێنن،وه هه موو هێزه هێرش به رهکه یان له ناو برد وه ئه وشوێنانه یان گرت بوو که دهوڵه تی یه هودی لێ دادهمه زرێ.
وه جێگری وهزیری دهرهوه (دانی ئایلۆن) له م بیرهوهریه ووتی(ئه گه رهاتوو ئه مرو دهنگ بدرایێ که ئیسرائیل ببێت به ئه ندام له نه ته وه یه کگرتووهکان،وه من بێ گومان وا دهڵێم به شداری مان ناکرد).
وه دریژه ی پێ دا (ئایالۆن).له ساڵی 1949 دا،کاتی رێ پێدرا ئیسرائیل ببێت به ئه ندام له نه ته وه یه کگرتووهکان،که سێ یه کی دهوڵه تانی ئه ندام له نه ته وه یه کگرتووهکان، دهوڵه تی دیموکراتی بوون، به ڵام ئه مرۆ،سێ یه کی دهوڵه تانی ئه ندام له م رێخراوه دژی دیموکراتین،وه درێژهی پێ دهدات ئایالۆن (زۆربه ی ئه ندامانی نه ته وه یه کگرتوهکان رژێمی دیکتاتۆرین وه دژی مافی مرۆڤن،وه ئه وان زۆربه ن که دژی ئیمه ن، که له به رژهوهندی سیاسی و به رژهوهندی چه ند دهوڵه تێک). ئه گه رهاتوو عه رهب وفه له ستینیه کان بیانه وێ بریارێک تێپه ریینن ،دهڵێن گۆی زهوی وهک یه ک وایه،وه ئه وبریاره به لایه نی ئه وان دهروات .
دینۆ 30.11.09
چاوپێ که وتنێک له گه ڵ ئه فسه ری مۆساد جه نه راڵی خانه نیشین ئه لیعه یزهر (جه یزی-غازی)چه فرییری، خاوهنی کتێبی (من کوردم) که له سه ر شۆرشی کوردی نووسیوه تاکو نسکۆی شۆرشی ئه یلول ساڵی 1975دا.
پ: ئه لیعه یزهر (جێزی-غازی) کێ یه؟
ناوم له کاتی له دایک بوونم (ئه لیعه یزهر چه فرییری) بوو هه موو برادهرهکانم دهم ناسن به م ناوه به لام کاتی منالیم له قوتابخانه بووم له (ته به رییه) هاورێکی ترم هه بوو ئه وییش ناو ی (ئه لیعه یزهر ) بوو هاورێکانم بۆ جیاکردنه وهی هه ردووکمان له یه کتری من (جێزی) ئه و (لێسکی) وه کاتی ئیش کردنم له (مۆساد) دهبێ ناوێکی نه هێنیم هه بێ، من بۆ ناوه نهێنیه که (جێزی)م هه لبژارد تاکو بهێنیه تی من بپاریزی.وه له نزیکی ناوی (جێزی) غازی بوو ،من کاتی له کوردستان ناوم کاک غازی بوو هه ر به وناوه ناسرام، وه کوردهکان بانگیان دهکردم کاک غازی.
پ:غازی ناوێکی عه رهبیه بۆ ئه وناوهت هه لبژارد.
بۆئه وناوهم هه لبژارد ئێمه له رهچه له که وه له عه رهب نزیکین وه ئیش کارمان له گه ڵ ئه وانه بۆ ئه وهی هیچ که س نه زانی من کێم؟
پ:تۆ تاج پله یه ک گه یشتی له پله ی ئه فسه ری (مۆساد) ئایا گه یشتیه پله ی جه نه راڵ؟
یه که م جار ئیمه له (مۆساد) به پله کارمان ناکرد وهک فه رمانبه ری شارستانی حکومه ت بووین، به ڵام له دوایدا بۆ هه ریه کێک پله یه کیان دانا به گوێرهی توانا وئازایه تی خۆی ،من پله ی (تات ئه لوف) له سوپای ئیسرائیلم وهرگرت،که دهکات جه نه راڵی پله یه ک، وه تاکو خانه نیشین کرام هه ر به وپله یه ما مه وه.
پ:ئایا کێ تۆ دانا بۆ نێنراوی ئیسرائیل بۆ کوردستان خۆت ویستت یان ئیسرائیل تۆی نارد بۆ ئه وێ؟
یه که م شت له مۆساد هیچ شتێک به ئارهزووی خۆت نیه ئه مه وهک فه رمانی سه ربازییه دهبێ شتکه بکه ی ئینجا بۆت هه یه پرسیار بکه ی.وه منیش ئارهزووم هه بوو بۆ کوردستانم بنێرن، وه به خت یاوهرم بوو له م ئه رکه دا، وه من له لای باوکمه وه کورد بوو خه لکی کوردستانی عێراق بوو وه دایکم مارۆکی بوو یانی (مه غریبی)، وه من و زۆربه ی هه واڵانمان که له (مۆساد) کارمان دهکرد چاوهرانی ئه و رۆژه مان دهکرد که بێن بۆ کوردستان، له کۆتایدا من توانم بێم وه ببم به سه رۆکی نێنراوهکه ی ئیسرائیل له کوردستان.
پ:ئایا چه ند ساڵ بوو نێنراوی ئیسرائیل لای کوردهکان بوو بۆ یارمه تی دانیان وه تۆ چ ساڵێک له وێ لێپرسراو بووی.
نێنراوی ئیسرائیل ماوهی 10 ساڵ له کوردستان بوو وه له م ماوهیه دا زۆر شتی کرد بۆ کورد له یارمه تی چه ک وته قه مه نی وپاره و وه له رێگای دیبلۆماتی ئیسرائیل توانرا دهنگی کورد به دونیا بگه ێنرێ، وه به تایبه تی ئه مریکاو ئه وروپا، وه من له به هاری ساڵی 1974 دهست به کار بووم له کوردستان تاکو نسکۆی شۆرش،ئه وهی له دهستم هات کردم بۆ کورد ،من وهک نه وه کوردێک کوردم زۆر خۆش دهوێ ، وهنه ته وهی کورد زۆر ئازاو چاو نه ترسن هه ندێ شتیان له نه ته وهی یه هودی نزیکه له ئازایه تی وچاو نه ترسی دا.
پ:ئایا چه ند جار بارزانیت بینیوه له کاتی تۆ له کوردستان بووی؟
من هه فته ی دووجار چاوم به بارزانی دهکه وت بۆ گفتو گۆو راویژکاری له بارهی شه رو یارمه تی ئیسرائیل بۆ کورد له هه موو شتێک ئاگادارم دهکردهوه، من هه رچی بۆم بهاتبوایێ له بارهی کوردهوه دهبوایێ بارزانی ئاگادار بکه مه وه که بیرو رای خۆی دهربری له سه ر شته که. وه مه سعودو ئیدریس وعه بدولوهاب ئه تروشی وسامی عه بدولرحمان ودکتۆر مه حمودو برادهرانی سه رکردایه تی ،من هه موو رۆژی چاوم پێ دهکه وتن وه بیرو رامان دهگۆریه وه.
پ: بۆچی تۆ ویستت له کوردستان بیت نه وهک ووڵاتێکی تر؟
ئێمه کارمان له (مۆساد) کارێکی ئه وهنیه هه موو کات باش وچاک بێت وه به دڵی خۆت بێت که چ وولاتێک هه لدهبژێری،تۆ هه ندێ جار دهچی بۆ ووڵاتێک که تۆ دژی ئه وانی ،وه دهچی بۆ ماڵه کانیان که پیان خۆش نیه تۆ بچی. تۆ نامه ی ئه وان دهخوێنیه وه وه گوی له قسه کانیان دهگری بی ئه وهی رووخسه ت لێیان وهرگری.تۆ هه ندێ جار توشی دهسه ڵاتی دیکتاتۆری و کۆنه په رست دهبی وه چارت نیه دهبی کار بکه ی،ئێمه دوژمنمان زۆره ئه مه کاری (مۆساد).وه هه موومان حه زمان دهکرد له وێ کار بکه ین دهمان زانی نه ته وهیه کی زوڵم لێ کراوه له ژیر دهستی داگیر که ر بۆیه ئاواتی هه نوومان بوو.
پ: تۆ یارمه تی پیشمه رگه کانی کورد داوه له به کار هینانی مووشه ک دژی فرۆکه وه دژی تانک ،وه جارێکیان تۆ مووشه کێکت هاوێشتوه بۆ فرۆکه یه کی عێراقی ئایا تا چه ند ئه وه راسته؟
ئیشی من له وێ ته نها ئه وه بوو من وهک وهرگێرێک بووم له گه ڵ راهێنه ره ئیسرائیلیه کان من زمانی عه رهبیم دهزانی بۆ ته رجه مه دهکردن، وه من له ناو کورسه که بووم منیش وهک پێشمه رگه کان فیر بووم موشه ک بهاوێژم،وه هه موو ئاواتم ئه وهبوو فرۆکه یه کی عێراقی بکه وێنم له کوردستان،جارێکیان فرۆکه یه ک هات، وهمنیش مووشه که م بۆ هه ڵدا به ڵام به ری نه که وت ئه مه هه ر ئه وهنده بوو.
پ:له کاتی تۆ له کوردستان بووی تا چی جێگایه ک گه یشتی وه تۆ توانیت بپه ریته وه له گه لی عه لی به گ بگه ی به خه لیفان وهه ریر وشه قلاوه وشوێنی تر.
من تاکو گه لی چووم بو بۆ دهڤه ری بادینان چووم ، به ڵام پێش بگه ی به گه لی به رێگای باپشتیان وبارزاندا چووم بۆ بادینان وه چوو م بۆ بێتواته له لای رانیه دا، وههیج جاریک نه بووه من بپه رمه وه له گه لی بۆ خه لیفان وشه قلاوه،چونکه فه رمان وابوو وه ترسناک بوو له سه رژیانمان ،وه له گه لی زیاتر دا کۆنترۆلی دوژمن زیاتر بوو نه وهک کۆنترۆلی پێشمه رگه له به رئه وهۆیه من زیاتر نه رۆیشتم، وه کاری من شه ر نه بوو من وهک فه رمانبه رێکی مۆساد لێپرسراو بوم نه وهک شه رکه ر پێویستم نه بوو خۆم بخه مه ترسناکه وه.
پ:جارێکیان هه ندێ تانکی دوژمن هاتبوون بۆ دۆڵی رهواندز ، وه تۆش له وێ بووی وه هانی پشمه رگه کانت دهدات بۆ به رگی کردن ئه م هاندانه چ شتێکی وه دهست هینا.
له وێ لێپرسراو بوو (غازی ئه تروشی) خزمی نزیکی عه بدولوهاب ئه تروشی بوو وه کاتی خۆی له سوپای عێراق بوو وهک دهرجه دارێک، وه ترسێکی زۆریان لی نیشتبوو نه یان دهزانی چۆن شه ربکه ن له گه ڵ تانکه کان وه چه کی دژه تانکیان هه بوو له جۆری ئار،پی ،جی ومووشه کی ئیسرائیلی (ساگر)که رووسی بوو به ڵام ئیسرائیل هه ندێ دهستکاری کردبوو،وه من هانم دان ئێوه چارهو نیه دهبێ شه رکه ن دژی دوژمن ،ئه گینا دوژمن دهگاته حاجی ئۆمه ران،ئه وان مه رد بوون له چیادا به ڵام له تانک دهترسان وه شه ری دژه تانکیان نه کردبوو، وه (مولازم ئه نوهر)م برادهر بوو له تۆپخانه ئه ومولازم بوو له سوپای عێراق کاتی خۆی رای کردبوو هاتبووه ناو شۆرش.وه مووشه کی (ساگر)سه رکه وتنی وه دهست هێنا چونکه ئه و مووشه که له رێگای کۆنترۆڵی دهت توانی بۆ لای تانکه کان ئاراسته بکه ی به ئارهزووی خۆت ئه گه رهاتوو تانکه که ش جولا له شوینی خۆی، وه ئه م مووشه که بووه هۆی سه رلێ شیواندنی دوژمن .
پ : بۆ تۆ هه ر دهت ووت جاریکی تر داوای (چۆری) بکه نه وه بۆ کوردستان.
چوری وهک راوێژکارێکی سوپایی له گه ڵ من کاری دهکرد ، وهئه و زیاتر شارهزا بوو له بارهی هه ڵمه تی سوپاو کاری ته کنیکی، وه ئه و له وهێ هه مهشی یی نه بوو. من دهم ویست وهک هه میشه یی له وێ بێ وهک راوێژکارێک، بۆ یارمه تی دانی پلانی شه ر بۆ پێشمه رگه کان.
ئایا ئێوه چه ند که س بوون له نێنراوهکه ی ئیسرائیل له کوردستان؟
ئێمه 10 که س بووین له نینراوهکه هه ندێک وه راهێنه ری مووشه کی دژه تانک ودژه فرۆکه وهئه وانی تر وهک ری نیشادهری سوپایی وهه لسونێنه ری نینراوهکه له کاروباری رۆژانه دا جونکه ئێمه هه موو کات له گه ڵ پێشمه رگه کان بووین،وه ئێمه نزیک ماڵی بارزانی بووین،سه رهتا رهشماڵێکمان بۆ هه ڵدرابوو، له دوایدا خانوومان بۆ دروست کرا،وه پاسه وانه کانمان پاسه وانی بارزانی بوون ،ئه وهی بارزانی باوهری پێ بوو ئێمه ش باوهرمان پی بوو ،هیچ ترسمان له وێ نه بوو.
پ:دهلێ من ساڵێک له کوردستان بووم وه تۆ چۆن ئه ومیژووهی کورد وبارزانیت نووسیوه؟
من کاتی خۆی له هه موو ئه وانه ی له بارزانی نزیک بوون هه رشتێکیان لا بوایێ له سه رشۆرشی کورد وبارزانی لێم وهر دهگرتن وه ک ئه رشیڤ لای خۆم هه ڵم دهگرت وه دهم خویندهوه زۆربه ی زۆری به زمانی عه رهبی بوون، وه من زمانه که م دهزانی. تا وای لی هاتبوو ئه گه ریه کێک شتێکی هه بوایێ له سه ر مێژووی کورد، دهیان ووت برۆ بۆ لای کاک غازی مێژووی هه موو کوردی لایه.بارزانی کاتی رۆیشتنی له سلیمانی بۆ بارزان وبه شداری کردنی له شۆرشی مهاباد تاکو چوونی بۆ سۆڤیه ت وه هاتنه وهی هه مووم له برادهرانی سه رکردایه تی کورد وهر گرت بۆ زانیاری خۆم. له دوایدا من له کتیبه که م به ش به شم نووسی تاکو نسکۆی شۆرش.
پ : له کاتی په یمانه شوومه که ی جه زائیر له سه رکورد کرا ئیوه بریارتان چی بوو به رامبه ر ئه م هه ڵوێسته دا؟
ئێمه هه ڵوێستمان دژی ئه م کاره بوو ،وه کاتی مۆرکردنی په یمان نامه که بارزانی له ته هران بوو، وهکوردهکان سه رسام بوون له م کاره،هه موویان هاتن بۆلام ووتیان چی بکه ین باشه ،من گووتم ئێمه له تاڵی خۆشی له گه ڵ ئیوهین ئێوه چ بریار دهدهن ئێمه پشتگیریتان دهکه ین،دهڵێن شا نه ی ویست له گه ڵ سه دام ته وقه بکات مه لیک حوسێن وسادات وبوته فلیقه دهستی شایان گرت بۆ لای سه دامیان هێنا وه پێ یان مۆر کرد،هه ر ته نها سه دام نه بوو دژی کورد به لکو ووڵاتانی تری عه رهبیش دهستیان له م کارهدا هه بوو.
پ : پێش په یمانی جه زائیر بارزانی وشۆرشی کورد وهزارهت وحکومه تیان دامه زراند ئایا خۆیان بریاریان دا یان دهستی دهرهکی له پشت ئه وه بوو وهکو ئیوه بۆ نموونه؟
کوردهکان خۆیان ئۆتۆنۆمیان هه بوو وه پێویستیان به دهسه ڵات هه بوو له سه رئه م ناوچانه ی له ژێر دهسه ڵاتیان بوو،وه ویستیان شتێکی وا دامه زرێنن له گه ڵ مۆدیلی دهوڵه ت بگونجێ نه ڵین کورد هیچ نازانن وه ناتوانن دهوڵه ت به رێوه به رن،بۆ یه بریاریان دا به دامه زراندنی وهزارهت که لیپرساو بێت له ناوچه ی ئۆتۆنۆمی کوردستان. وهئێمه ووتمان ئه وه بریاری خۆتانه ئێمه له گه ڵ ئێوهین به باش و به خراپ.
پ : ئایا بارزانی به تۆی گووت یان به چووری بۆ رابین گوێ ی کیسنجر ناگرێ وه بیهێنی بۆ لای ئێمه،وه ئێوه چۆن پردێک بوون له نێوان کورد وئه مریکا؟
جارێک له خزمه ت بارزانی بووم وه پێ ووتم بۆ رابین بن گوێ کیسنجر ناگری وه بیهێنی بۆ لای ئـێمه وه من ووتم ،ئه وه چۆن دهبێ سه رۆک. به ڵام ئێمه به ۆه یوهندی خۆمان توانیمان ئه مریکیه کان وا لێ بکه ین سۆزێک بۆ کورد نیشان بدات،وه سه رکرده کوردهکان زۆربه یان له ئێرانه وه دههاتن بۆ ئیسرائیل وه له ئیسرائیله وه بۆ ئه مریکاو ئه وروپا دهچوون،ئێمه وهک پردێک بووین له نێوان کورد وئه مریکا دا.
پ:تۆ که چوویت بۆ ئێران به چ پاسه پۆرتێک وناوێک چووی؟
من بۆ ئێران به ناوی خۆم چووم وه له ئێران به ناوێکی تر وه به پاسه پۆرتێکی تر دهچووم بۆ کوردستان ،وه ئێرانیه کان دهیان زانی وه هاوبه ش بوون له گه ڵ ئێمه له م کردهوهیه دا. وه له سه ر سنووری کوردستان ئه وهی پشکنینی دهکرد کورد بوو وه دهی ناسیم وه دهی زانی من ئه و که سه نیم که به وپاسه پۆرته دهپه رمه وه، به ڵام له به ر سه لامه تی ئێمه هیج دهنگی ناکرد.
پ:بۆچی ئێرانیه کان له سه رهتاوه نه یان ویست یارمه تی کورد بدهن؟
ئێرانیه کان وای بۆ دهچوون که کۆماری مهابادو ئه وشه رو شۆرهی ئێران هه مووی له ژێر دهستی بارزانی وه دروست بوو،وه ئه ودوانزه ساڵه ی که بارزانی له رووسیا بوو ئیرانیه کان وای بۆ دهجوون که بارزانی بووه به کۆمه نیست وه دژی رژێمی شایه،وه رژێمی شاش دژی ئه وانه،وه وای بۆ دهجوون که کورد شتێک وه دهست بهێنی دژی ئه وان دهوهستن،وه کۆمه نیسته کانی سۆڤیه ت هیچیان بۆ کورد نه کرد،زیاتر خۆیان به لایه نی رژێمه عه رهبیه تۆتلیسته کان دابوو وه دهوڵه تی عێراقیش یه کیک بوو له وان، وه به رژهوهندی له گه ڵ نه وت وزۆربه ی دهوڵه ته عه رهبه کان بوو نه وهک له گه ڵ یه ک دهوڵه ت ئه ویش دهوله تی یه هودی بوو له ئیسرائیل.
پ : ئایا چۆن رووسیا دهی زانی په یوهندی نیوان کوردو ئیسرائیل په یوهندیه کی پته و مه تینه؟
له کاتی خۆی رادێوی به غدا بڵاوی کردهوه که ئه فسه رانی ئیسرائیل له کوردستانن وه مه شق وراهینان به پێشمه رگه ی کورد دهکه ن،وه روسیاش له گه ڵ عێراق په یمانی هه بوو وه له به ر هه ندی زانیاری خۆشی که هه یبوو له بارهی کوردهوه باشی دهزانی ئه م په یوهندی یه،وه پاش تێک چوونی شۆرش ،زۆر شت بڵاو کرایه وه له گۆڤارو رۆژنامه کان له ئیسرائیل،وه هه ندێ شتی شارهوهیان ئاشکراکرد،که نه زانرابوو لای که س،وه من کتیبه که م بڵاو کردهوه ، وه (مه ئیر عه میت) سه رۆکی مۆساد که پێش دوومانگ له وه وپێش مرد کتێبه که ی به ناوی (رۆش به رۆش)یانی (سه ر به سه ر) بڵاو بۆوه خه لک وبێگانه زۆر شتیان زانی له بارهی کوردهوه له گه ڵ ئیسرائیل. وه (مه ئیر عه میت)چه ند جار هات بۆ کوردستان وه جارێک له جاران هه موو پله کانی جه نه راڵی خۆی به خشی به بارزانی وه کرد به جه نه راڵ وه بارزانی بوو به سێ جار جه نه راڵ جارێک له مهاباد وه جارێک له کوللیه ی ئه رکانی روسیا وه جارێک له ئیسرائیل بوو به جه نه راڵ.
پ :تۆ جارێک له لای بارزانی دانیشتبووی ئه وپێ ووتی کاک غازی ئه وه تۆ چ دهنووسی چ سوودێکی بۆ ئێمه هه یه؟
منیش ووتم سه رۆک رۆژێک دادێ یه کێک له سه رشۆرسی کورد تۆ وئازایه تی پێشمه رگه بنووسی ،ئه ویش منم وا له سه رئه م شۆرشه دهنووسم،وه هه موو ئاواتم ئه وهیه ئه وکتیبه که کاک دینۆ تۆ وهر دهگیری رۆژیک له رۆژان ببیته کتێبی رهسمی میژووی شۆرشی کورد له قوتابخانه ئامادهیه کانی هه موو کوردستان زۆرشتی تیایه که نهوهکانی کورد نای زانن له بارهی ئازایه تی نه به ردی کورد وسه رکرده نه به ردهکه ی بارزانی نه مر. وه من به وباوهرهم که کاک مه سعود ئه مه به هه ند هه ڵبگری که ئه وکتێبه زۆر گرنگه بۆ قوتابیانی گه لی کورد له هه موو کوردستان.
پ: تۆ رائیت چیه به رامبه رئه وراپۆرته ی که له رۆژنامه ی (معاریفی) ئیسرائیلی بلاو کرایه وه پێش مانگێک یان زیاتر له بارهی ئه وراپرسیه ی که له کوردستان کراوه که له %65 باوهریان وایه په یوهندی له گه ڵ ئیسرائیل هه بی؟
به ڵی به ڵکو له %87 باوهریان وایه که په یوهندی ئاشکرا هه بێ له گه ڵ ئیسرائیل ،وه پشکنینی (d.n.a) دهرکه وتووه که کورد ویه هودیه کان زۆر نزیکن له یه کتری له گه ڵ نه ته وهکانی تر،وه ئێمه خزمی نزیکی کوردین له دیزهمانه وه،ئێمه هه ردهم به ئاشتی له گه ڵ یه ک بووین هیچ ناخۆشیمان نیه له نێوان یه کتری دا. وه کوردهکانی ئیران وتورکیاش دهزانن که ئیسرائیل یارمه تی کوردی داوه ماوهی 10 ساڵ.
پ : پێش 3مانگ دهرچوو گۆڤاری ئیسرائیل-کورد له هه ولێر له کوردستانی عێراق تۆ رای خۆتم پی بڵی به رامبه ر ئه وگۆڤاره.
ئه مه گۆڤارێکه زۆر من پێ دڵ خۆشم که به ودڵه پاکه وا دهبووسێ به رامبه رئیسرائیل وه راستیه کان بۆ نه ته وهکه ی روون دهکاته وه ،وه گۆڤارێکه له وپه ری پیشکه وتن دایه من زۆر سه ربه رزم به سه رنووسه رو خاوهنی ئه م گۆڤاره وه ئه وانه ی له گه ڵی کار دهکه ن ،وه من ئامادهم بۆ هه ر کارێک که بتوانم خزمه تیان بکه م،هیوای سه رکه وتنیان بۆ دهخوازم.
پ : تۆ چۆن سه رۆک بارزانی هه ڵدهسه نگێنی بۆ سه رۆکایه تی هه رێمی کوردستان بۆ چوار ساڵی ئاینده؟
کاک مه سعود پیاوێکی ژیر وسیاسه ت مه دارێکی کورد ماوهی 40 ساڵ زیاتر ،من له ساڵی 1974 دا ده ی ناسم ،زۆر پیاویکی لێ هاتوه بۆ ئه مرۆی کوردستان هیوادارم گه له که ی هه موو کات پشتگیری بکه ن،چونکه دوای بارزانی یه کێکی ره نیه وهک ئه وبتوانی هه موو پارسه نگه کان رابگرێ،وه دهزانم وه لی دهپرسن ،په یوهندی ئیوه له گه ڵ ئیسرائیل ،جارێکیان ووتی ئێمه په یوهندیمان نیه له گه ڵ ئیسرائیل ،به ڵام باوکم هه یبوو له رابردوو.وه بۆ بۆ ئێمه سه رمه ئه گه رپه یوهندیمان هه بی بۆ بۆ میسر وئوردن وزۆر به ی وولاتان عه رهب هه یتیان ،وه بگره فه له ستینیه کان په یوهندیان هه یه،ئه گه رهاتوو به غدا سه فارهت بکاته وه له به غدا ،ئیمه ش کونسلخانه دهکه ینه وه له هه ولیر ،من گوێم له کات مه سعود بووه له راپۆرتێک دا.
پ : که ی دوا سه ردانت بۆ کوردستان کردوه وه من وێنه ی تۆم بینیوه له دوای ساڵانی 90 دا ئایا تا چه ند ئه وه راسته؟
من هیج ناڵێم بۆ ئه م سه ردانه تاکو سالی 1975 دا من به ئاشکرا له وێ بووم به ڵام بۆ ئه و شته ی تۆ باشی دهکه ی من هیج لێدوانێک نادهم چونکه من ئاماده نیم نهێنی ووڵات ئاشکرا بکه م ،وه ئه وهش له سه رم زۆر دهکه وێ.
پ: دوا ئاواتت جیه؟
ئاواتی من ئه وهیه که ئیسرائیل کونسلخانه بکاته وه له هه ولێر ،وه من کونسلی یه که م بم له کوردستان ، وه کاک دینۆ تۆش وهک وهرگێر و راوێژکارێک له گه ڵم دابیت،سوپاسی هه موو لایه ک دهکه م خودا گه لی کورد هه ر شاد بکات ،وه بگات به دهوڵه تی سه ربه خۆی خۆی.
وه منیش کاک ئه لیعه یزهر (غازی) زۆر سوپاست دهکه م بۆ ئه وماوهی به منت به خشی وه بۆ خوێندهوارانی گۆڤاری ئیسرائیل-کورد ت به خشی خودا هه رپایه دارت کات، وه ته مه ن دریژ بیت.
دینۆ ئیسرائیل 17.10.09
له نووسینی : گالیا لیندشتراوس.
هه لبژاردنی تورکیا وهک کۆمه لگه یه کی نه گۆراو بۆ ئه نجومه نی ئاسایشی نه ته وه یه کگرتووهکانی ئیسلام ئه و گرنگیه گه وره بوو له کاروباری نێو دهوله تی ئێستادا. له گه ڵ ئه وهدا،زهحمه ته له گه ڵ کێشه ی کورد وه لێره دا په یوهندی له گه ڵ ئێران له وانه یه زیاد بکات له به رپرسیه تی به دهست تێ وهردان له ناو ئه نجومه نه که دا.
هه لبژاردنی تورکیا وهک کۆمه لگه یه کی نه گۆراو بۆ ئه نجومه نی ئاسایشی نه ته وهی ئیسلام به زۆرینه ی دهنگ 151 دهنگ له نیو 192 دهوله تی ئه ندام له م ئه نجومه نه دا، نیشان کراوه ئه م گرنگیه گه وره بوونی تورکیا له کاروباری نێو نه ته وهیی ئێستایدا.له نێو ئه ندامانی گرووپی ئه وروپی،تورکیا هه لبژێدرا له ته ک نه مسا، له دوای که هه ردووکیان زاڵ بوون به سه ر (ئایسلاند).له کۆتای ئه م جاره که تورکیا هه لبژاردرا بۆ ئه نجومه ن که پێشتر له م ئه نجومه نه بوو زیاتر له 40 ساڵ،وه دهبینری که هه لبژاردنی ئیستای به خیرایی دهی بات بۆ پشگیری نیو دهوله تی له جه ند کاریک وهک پردێکی دیبلوماسی و پرۆژه ی تورکیا له کاتی دیاری کراو بۆ خۆیان. کاری په یوهندی ئه مانه هه لبژێردراون بۆ لێپرسراوی بۆ یه کگرتووی تورکیا دهتوانی بیکات بۆ خۆی وهک دهلالێلێک یان (وسیتێک) له بۆ 3 ناوچه که ئه و سنوریان له گه ڵی دایه:رۆژهه ڵاتی ناوهراست، قۆقاز، وه به لکان. چالاکی وپه یوهندی ئه مانه تورکیا دهیه وێت بیکات که نیشانی بدات که ئه و له سه ریتی که رازی بێت له گه ڵ ئه ولایه نه ی دیاری کراوهی له کاری نیو دهوله تی ئه مرۆدا. وه دهتوانێ بپارێزێ په یوهندی باش له گه ڵ ئه نجومه نی کار له ناو ئه مه دا له گه ورهکردنی وه تێکه ڵ بوونی ئه و له ناو رۆژهه ڵاتی ناوهراست و قۆقاز.له گه ڵ ئه وهدا.له سه ر هه موو ته نگ وجه له مه یه کی ناوخۆی تورکیا وه که می پاراستنی به شیک له سیاسه تی دهوله تانی هاوسێ ی تورکیا، چه ند جۆرشتی چاوهروان کراو که دیت له داهاتووی نزیک له کاری رۆژانه ی ئه نجومه نی ئاسایشی دا له وانه یه روو بدات له به رهه می ته نگ وچه له مه کانی ناخۆشی له سه ر بریارهکانی تورکیادا.
ئاشکرایه که پرۆژه ی دیبلوماسی که تورکیا به ریوهی دهبات له م دوایه دا دیاری کراوه زیاتر که چی دهبێت که وهر بگرێ نازناوی دیبلۆماسیه تی فوتبۆڵ له گه ڵ ئه رمینیا. ئه وهه وله دیبلۆماسیانه وای لێ کرد له سه ردانی یه که م بۆ جاری یه که م بۆ ئه رمینیا بۆ سه یر کردنی یاری تۆپی پێ له نیوان ئه رمیناو تورکیا که به شیک له سه رهتای له جامی جیهانی تۆپی پێ. له کاتی ته واو بوونی شه ر که رویدا له په یوهندی نێوان تورکیاو ئه رمینا،رویدا له سه ر داوای ئه رمینا که تورکیا دان بنێ به جینۆ سایدی که کردی بۆ ئه رمه نه کان له ساڵانی 1915 دا وه له سه رئه وته نگ وچه ڵه مه ی( به نه گۆرنۆ و که رهباغ)، که ئه رمینا دهسه ڵات به سه ر%15ی خاکی ئازهربایجان دا بگرێت،کچی پایته ختی تورکیا،وه نه بوونی په یوهندی دیبلۆماسی له نێوان تورکیاو ئه رمینا وهترسه که دهگه رێه وه چوار دهور بۆ (نه گۆرنۆ و که رهباغ) وه شه رله نێوان ئه رمیناو ئازهر بایجان وه دهگوازرێته وه بۆ هه موو ناوجه کانی قوقاز،بۆ نموونه، ئه رمینا دهترسێ له تورکیاو ئازهربایجان،وه ئه وخاوهنی پایته ختی رووسیا، وه له وێ هێلی بۆری نه وت که درێژ دهکرێته وه له نیوان ئازهربایجان وه بۆ تورکیا وه له وی به رێگای جۆرجیا له پێناو ئه وهدا که به ئه رمینیا دا نه روات. کرانه وهی ئه م جاره دا له جۆرجیادا خێرای دهکات ئه وکارانه ی ئه م ئه کته رانه ی له م کارهدا وا دهکات که رووسیا رابگری له قۆقاز وه وای بۆ حساب بکات ئه و دهوڵه ته که ئه رمینایه،تورکیا ئه وه دهکات که یه کسانی له م دوایه دا وه پلانی هاریکاری هه ردولا وه بۆ دوا رۆژی دیاری کراو له قفقاز له نیوان هاوبه شی رووسیاو تورکیا وه دهوله تانی قه فقاز ی خواروو به لایه نی ئه رمینیا دا.
پرۆژه ی دیبلۆماسی زیاتر که دهیه ویت تورکیا بیکات که دهیه وێت ته نگ وچه ڵه مه ی نێوان ئیسرائیل وسوریا چارهسه ربکات ئه وله نیوان هه ردوولا دا قسه دهکات ،ئه م گه یشتنه یه که زۆر پیویست وتایبه تیه،رێ رهوی یه کێک هاوبه شه ستراتیژیه کانی که له نێوان ئیسرائیل وتورکیا له ساڵانی 90 دا که ئه ولایه نی سوریای دهگرت.له نیوان ئیسرائیل وسوریا که وهستاوه له دهسه ڵات له سه ر به رزایه کانی (جۆلان) وه لێره دا پرسیار دهکات لوبنان: له نێوان تورکیاو سوریا چه ند شتیک هه بوون له سه ر هه ندی شتی ناوچه یی وه له سه ر شه رچاوهی ئاو،بێجگه له وهش له کۆتایی ساڵی 90 دا په یوهندی نیوان تورکیاو سوریا که وته ناو گیروگرفتێک که سوریا پشتگیری (په که که ) دهکات پارتی کرێکارانی کورد که کاری تیرۆریان دهکرد له ناو خاکی تورکیا،وه جیاوازی له م ساڵانه ی دوایدا له په یوهندی نیوان سوریا وتورکیا وا کرا چارهسه ری به شیک له م ته نگ وچه ڵه مه یه ی (په که که ) له سوریا تا رادهیه ک چارهسه ربکرێت، دوای چه ند کارێک له عێراقدا.ئه مرۆ شتی یه کسانی هه یه که ئه مرۆ (محوری) نوێ هه یه له نیوان تورکیا وسوریا وه ئێران،له سه ربه رژهوهندی هاوبه ش له په یوهندیان له داهاتووی عێراق.که به شێک له پاله په ستۆی تورکیا له سه ر دهوڵه تانی هاوبه ش،ئه و وا دهکات که نه توانن په یوهندی باش دروست که ن له گه ڵ ئه مریکاو ئیسرائیل،ئه وپرسیار دێته گۆرێ تاکو جه ند ئه و دهتوانی له سه رئه م سیاسه ته بروات،له سه رئه مه نیشانه هه یه،له سه ربناغه ی ئه م شته تورکیا وهک ناوبژی وانێک له نیوان فه له ستینیه کان و ئیسرائیل،ئه م کارهیه له م سالانه ی دوایدا زۆرتر بووه.
هۆی ئه م هه وڵانه که دهکرێت بۆ ئه م دوایانه دا له تێکه لاوی تورکیا،ئه و ناتوانی چارهسه ری ته نگ وچه ڵه مه ی کورد بکات له ناو خاکه که ی،له ساڵی 2007 وه ،وه دووباره هه لبژێدراوه به زۆربه ی دهنگ پارتی عه داله تی و گه شه پیدان له تورکیاناتوانی چارهسه ری کورد بکات ،که سه رۆک وهزیران ئه ردۆگان له ووتاری یه که می که تورکیا وهربگیرێ له یه کێتی ئه وروپادا.هاتنی هیزهکانی تورکیا هه ندی جار هیرش دهبه ن بۆ ناو خاکی عێراق بۆ له ناو بردنی چه کدارانی په که که که له باکووری عێراق دان، وه تورکیا دژی دروست بوونی دهوله تی کوردیه، که زیان به ئه زمونی تورکیا دهدات که وا له خۆی بکات که زیانی پێ دهگات له نێو کۆمه لگای نێو دهوله تی. وه باوهریان وایه که ئه مریکا وای پێ باشه که نهێڵێ تا چه ند سه ردهکه وێ ئه م کارانه له عێراق بۆ گفتوگۆ کردن له ئه نجومه نی ئاسایش.چۆن تورکیا وهک ئه کته رێک که شته که ی بۆ ئه وه له عێراق به و به ستراوه، به که به شیک له په بیوهندی له گه ڵ ئه مریکا له ئه نجومه نی ئاسایش وه به جێ دههێڵی ئه وپه یوهندی یه هاوبه شه.
یه کێک له کارهکانی ئه نجومه نی ئاسایش له سه ر به رنامه ی ئه تۆمی ئیران وه تورکیا دژی دانانی ئابلوقه ی زیاتری له سه رئیرانه وه ئه و وادهکات نیوانی ئێران وئه مریکا بکات بێجگه له وهش،وه له م دوایه دا دهبینری نزیک بونه وهی نێوان تورکیاو ئێران له په یوهندی هاوبه شی له سه ر ته نگ وچه ڵه مه ی تورکیا له سه ر (په که که) وه سه ردانی بۆ یه کتری،وه ئه مریکا دهیه وێت هاوبه شی بکات له لایه نی تورکیا بۆ دانانی ئابلوقه ی نیو دهوله تی دژی ئیران. به یارمه تی ئه مریکا له سه رئه م ته نگ وچه له مانه ی که داوای دهکات تورکیا له سه رئه م ناوجانه که له دهست کوردن،وه ناساندنی ئه مریکا به جینۆسایتی ئه رمه نه کان.
وه ته نگ وچه له مه ی ئیسرائیل و فه له ستین وه ئیسرائیل وعه رهب له ئه نجومه نی ئاسایش ،تورکیا دهیه وێت لایه نی عه رهب وفه له ستینیه کان بگرێ،وه باوهریان له په یوهندی له گه ڵ ئیسرائیل هێشتا وانیه،له وهزیاتر له به ر سه رانی سوپا که لایه نگری ئیسرائیلن،که هه ندێ له تورکیه کان لایان وایه لایه نگری ئیسرائیل نه بن،وه بێجگه له وهش لایه نی فه له ستینی وتورکیا،که پارتی گه شه پێدان که لایه نی ئیسلام دهگرێ،وه ئیسرائیل هه رله زووهوه ئه مه ی دهزانی که تورکیا لایه نی عه رهبی پێ باشتره.وه به شێک له ئه ندامانی ئه نجومه نی ئاسایش پێ یان وایه له به ر باری جوگرافی تورکیا که ئه ندامه تی هه میشه یی وهرگرێ له ئه نجومه نی ئاسایش دا.
دینۆ ئیسرائیل 28.12.09
هه موو رۆژی لێره وله وی دهبیستم که ستاڤی گۆڤاری ئیسرائیل-کورد هه رهشه ی لێکراوه ،یان کاتی وا بووه که گۆڤارهکه دهرچووه سوتاوه یان نه یان هێشتوه دهرچێ له بازار. ئه م کارانه یه که م جار نا ئه خلاقی نا رۆشه نبیر ی یه وه دووره له راستیه کان.ئه گه رئیوه راست دهکه ن ئه مرۆ باوی ئه وه نه ماوه ،هه رهشه له که س بکرێ ئێوه به قه له مه کانتان وه ستاڤه که مان له گۆڤاره که وهڵاممان بدهنه وه به دهست نیشان کردنی راستیه کان،ئه وهی بۆ ئیوه ئه سته مه دهری بخه ن، وه ئه وهی دووره له ئاین وئه خلاق بیخه نه روو که گۆڤارهکه مان له م شتانه زۆر به دهره.ئه گینا ئێمه له هه رهشه ی که س نه ترساوین ،هه رچه نده گۆڤارهکه مان هیشتا ساوایه به ڵام دهتوانین وهڵامی ئه وتوند رهوانه بداته وه به ووشه ی ترسناک که هێشتا ئه وان نه گه یشتوونه ئه وشته بتوانن رێ مان پێ بگرن. بائه وکه سانه له خۆیان بپرسن ئایا ئه وکه سانه ئه مرۆ هانیان دهدهن بۆ رێ پێ گرتن له گۆڤاره ،کاتی خۆی که کورد کیمیا باران دهکرا وه زینده به چال دهکرا خۆ کورد جوله که نه بوو ، به ڵکو وهکو ئه وان موسلمان بوو ،بۆ یه کێک له سه ر به جواب نه بوو.وه هه موو ئه وسه رکردانه له جیهانی عه رهبی وئیسلامی په یوهندی راسته وخۆ یان نا راسته وخۆیان هه یه به یارمه تی دهوله تیکی تر له گه ڵ ئیسرائیل. جا بۆ بۆ ئێمه ی کورد سه رمه زاریه ئه گه رئێمه په یوهندی مان له گه ڵ ئیسرائیل هه بێ،وه من وه کو تاکێکی کورد دهڵێم هه موو که سێک له م جیهانه پیویستی به یه کتری هه یه جا ئه و پێویستیه زۆر بیت یان که م، وه میلله تی کورد وه کو مرۆڤێکه که وتبیه ناو گێژاوێک بۆ هه ر شێوهیه ک بێت دهیه وێ له م گێژاوه رزگاری ببێت،وه ئێمه ئه مرۆ پیویستمان به دۆست هه یه نه ک دوژمن،وهک کورد دهڵی : دۆستت هه زار بێ که مه به ڵام دوژمنت یه ک بێت خه مه. ئێمه به سنگێکی فرهوانه وه دهستی هارکاری بۆ هه موو گه لانی ئازادی خوازی جیهان دریژ دهکه ن بۆ یارمه تی هاریکاری،چونکه نه ته وهکه مان زۆر ئه سته می لێ کراوه وه چێژی ئه م زولمه ی چه شتووه،وه کورد نایه وی زوڵم له که س بکات. وه ئه وکه سانه ی وا بیر دهکه نه وه کورد وابی وهک فارس دهڵێ ئه م شته (گوزهشت) ،وه دهڵێم با ئه وگرووپانه با تۆزیک به خۆیاندا بچنه وه وه دوا رۆژی نه ته وهکه مان بزانن ،که نه عه رهب وه نه فارس وه نه تورک دۆستی ئێمه بگره بۆیان بگونجێ له ناومان دهبه ن، وه هه موو ئه ونه ته وانه ش موسلمانن وه کوردیش وهکو ئه وان یه ک ئاین ویه ک بیروباوهره،بگره زیاتر له 1400ساڵ کورد ئه م ئاینه ی وهرگرتووه نه وهک له تری عه رهب یان نه ته وهیه کی تر بگره وهک عه قیده وبیرو باوهر به ئاینی پیرۆزی ئیسلام.نه گۆڤارهکه ونه ستاڤه که دژی ئه وه نین که کورد ئیسلامه یان ئاینێکی تر ،بگره هه موو که س له م جیهانه دا ئه مرۆ ئازاده ،هه رچی بێت،وه ئیسرائیلیش ناڵیت با کورد بێێت هه موو به جوله که یان ئاینێکی تر،هه موو که س سه ربه سته له سه رئاینی خۆی وه باوهری به چیه ؟ با ئه وه بکات،له کۆتایدا من دهڵیم به سه تاکه ی ئێمه له م چوارچێوه به ستراوه دابمێنینه وه،هه موو گه لانی جیهان مافی خۆیان به دهست هێنا ،ته نها ئیمه ی کورد ماینه وه له دواوهی گه لان.
دینۆ ئیسرائیل
جه نه راڵی خانه نیشین له سوپای به رگری ئیسرائیل، له 19ی ئه یلولی ساڵی 1944 دا له یافۆی ته ل ئه بیب له دایک بووه،ئه ندامی که نێست بووه له سه رلیستی پارتی (عه ڤۆده)،وه پله ی وهزیری ته ندروستی وگه یاندن وهرگرتوه،وه جێگری وهزیری به رگری بووه،له ساڵی 2008 دا وازی له پارت (عه ڤۆده) هێناوه ،وه پارتێکی تری دروست کردووه به ناوی (ئیسرائیل خه زاکه) یانی ئیسرائیلی به هێز، به سه رۆکایه تی خۆی، وه کوری (مۆشێ سنیه) که سه رۆکی فه رماندهی هیزه چه کدارهکانی سوپای ئیسرائیل بووه،وه ئه ندامی که نێست بووه، وه خۆی خوێندنی پزیشکی ته واو کردووه.وه ئێستاش سه رۆکی بنکه ی(س، دانئیل ئه براهام)ه بۆ لێکۆلینه وهی ستراتیژی له ئه کادیمیای (ناتانیا) دا.
--------------------------------------------------------------------------
هاوپه یمانی درێژ خایه ن
رێکه وتنامه ی ئاشتی -ئیسرائیلی میسری،توشی چه ند تاقی کردنه وهیه کی گرنگ هات له 30 ساڵی رابردوودا ئه وهبوو:شه ری لوبنان ودووراپه رینیفه له ستینه کان،ئه وتاقی کردنه وانه نه یان توانی رێک که وتنامه که له ناو به رن یان رای گرن .به ڵام ئه ورێکه وتنامه یه نه ی توانی بگاته ئاستێکی وا وهک په یمانی ستراتیژی ئیسرائیلی- میسری بێت .
ئه وهاوپه یمانیه جه ند شتێکی بابه تی هه بوو،ئه وه بوو له به رژهوهندی هاوبه شی هه ردوو دهوڵه ته که.ئارام بوونی رژێمی عیلمانی میسری به رژهوهندی ئیسرائیلی تێدایه،وه گۆرینی رژێمی عیلمانی میسری وهک (کابووسێکی) ستراتیژیه بۆ ئیسرائیل. ئیسرائیل دهوڵه تێکی عه رهبی نیه، وه نابێ به دهوڵه تی عه رهبی هه تا هه تایه.له گه ڵ هێزو گه ورهیی سوپای ئیسرائیل،وه له گه ڵ داهاتی تاکه که سی ئیسرائیل دهگاته 10 جار زیاتر له داهاتی تاکه که سی میسری، وهئیسرائیل باش دهی زانی جێگای میسر له ناو جیهانی عه رهبی کارێکی وا ناکات دژی میسر بێت. وه نایه وێت ئیسرائیل میسر بگۆرێته وه به دهوڵه تیکی تر،وه دهزانێ دهوری میسر چۆنه له ئیقلیمی عه رهبی دا.
لێرهدا، دهبێ یارمه تی بدات نه وهک به رهه ڵستکاری.یه کێک له م دوو دهوڵه ته له بارهی ئابووری وسه ربازی به هێز بێت،ئه وی تر له به رامبه ره به هێز دهبێت،به ڵام له گه ڵ خه مێکی زۆر رژێمی میسری ئه وهی به لا گرنگ نیه،له به رچی؟
هه ندێ له سه رانی سیاسی وسوپایی له میسر ئه م گۆرانانه یان له ناوچه که روویداوه وهرنه یان نه گرتووه به چاکی. سه رانی میسر دهژین له نیوان هێڵی به رهه ڵستکاری هه رێمی کۆنی هه ڵه.له به ر ئه م هۆیه جیا دهکریته وه ئیسرائیل له لایه ک ، وه له لایه کی تر دهوڵه تانی عه رهبی. ئه م هێڵه وه ستا له بوونیدا پێش چه ند ساڵێک،وه هێڵیکی تر جێگای گرته وه ئه ویش هێڵی نێوان ئێران ولایه ن گرانی،وه له نێوان دهوڵه تانی تری ناوچه که، له لایه کی تر.
باوهر هێنان به بوونی ئیسرائیل،میسرو ئیسرائیل به هه مان ری رهو دهبات له ته وهرهدا،له وانه یه رهگی خۆشه ویستی دوور وقووڵ هه بێت بۆ ووڵاته که یان، به تایبه تی ئه و کۆمه ڵه رۆشه نبیرانه ی میسری، ئه وانه ی له سه ر دهستی سه رۆکی پێشوو میسری جه مال عه بدولناسر وو په روهردهکراون،ئه و سه رۆکه ی میسر باوهری به یه ک بوونی نه ته وهی عه رهب هه بوو، وه شه ری جیهانی دهکرد دژی ئیسرائیل. ئه م کاره بوو بووه هۆیه کی خۆشه ویستی ته نهایی که نه هێڵێ ناودارانی گه ورهی میسری ،له پێویسته سه رهکیه کانی سه رهکی میسری له بۆ گه یشتن به هاوپه یمانی ستراتیژی له گه ڵ ئیسرائیل.
هه ندێک له میسر وابیر دهکه نه وه که میسر دهتوانێ زیاتر خۆی به سه رناوچه که دا بسه پێنی ئه گه ر هاتوو به رهه ڵستاکاریشی هه بێ،وه له کاتێ له ناوچه که دوبه رهکێ عه رهبی- ئیسرائیل جێگای نه بێ.
وه دهڵین هێزی سوپای میسر(که له 30ساڵی رابردوو دروست کراوه به یارمه تی ئه مه ریکا ) که زهرورهتێکی گرنگه له ناوچه که وه ناوچه که ش تاقی دهکاته وه له ووڵاتان یان به گوێرهی هێزی ئابووری ووڵاته که یان . به گوێرهی ئه م بیر کردنه وه هه ڵه یه،هێزی ئابووری ئیسرائیل به سه رمیسر وجیهانی عه رهبی زاڵ دهبێت،وه وای لێ دهکات که ئیسرائیل دهوڵه تێکی به رهه ڵستکار بێت به رامبه ر میسر. هیج ریگای تر نیه بۆ روون کردنه وهی ئه م کارانه ی میسر دهی کات. وه ئه وهی گرنگه لای وهزیری دهروهی میسری پێشوو (عه مرو موسا) که دژی هیزی ئه تۆمی ئیسرائیله. دهڵێ سیاسه تی ئه تۆمی ئیسرائیل که دژی دوژمنانی میسر وئیسرائیل نیه،وه ئاسته مه دهزگای سیاسی و دبلۆماسی میسری ئه م شته وهرگرن.
وه له م خاڵانه دا،دهبێ دهست نیشانی که ین،نابێ هیچ که س له ئیسرائیل گوێ ی پێ نه دات،وه به ردهوام بوونی ته نگ وچه ڵه مه ی عه رهبی -ئیسرائیل،وه کۆنترۆڵمان له سه ر گه لی فه له ستین ئه وانه ی له که ناری رۆژئاوا دهژین. شتێکی وا بۆ میسریه کان دروست دهبێ که نه یانه وێت له ئیسرائیل نزیک بنه وه. من تاکییدم له هه ڵوێستی هه ندێک له میسریه کان وه ئه وانه ی دژی ئیسرائیلن،هه ڵوێستیان دهگۆرێ کاتێ ئێمه هه نگاوی باش بهاوێژین بۆ رێک که وتنامه له گه ڵ فه ڵه ستینیه کان.
کاتێ رێخراوی ( حه ماس) دهستی به سه رکه رتی ( غه زه ) داگرت له حوزهیرانی 2007دا، من له و باوهره بووم هه ڵوێستی میسر بگۆری،که میسریه کان وای بۆ دهچن وه حوکمی ( ئه خوان موسلمین ) بێت له شێوهی فه له ستینی حه ماس،ئه مه وهک ئاگادار کردنه وهیه ک وای لێ دهکات هه ڵوێستی میسر بگۆرێ له م بارهیه وه.
له چارهنووسی رهشماندا ئه مه رووی نه دا،ئه مه دوو ساڵ تێپه ری،میسر هیچی نه کرد بۆ له ناو بردنی رژێمی حه ماس له که رتی غه زهدا. وهکو چۆن به رژهوهندی هاوبه شی هه بێت له وێ،وه له گه ڵ دهسه ڵاتی فه له ستین وئیسرائیلیش به هه مان شێوه دا. وه میسر هه موو هه نگاوێک دههاوێژی بۆ ئاشت کردنه وهی حه ماس له گه ڵ جیهاندا.میسر وهک ناوبژی وان بوو له نێوان حه ماس وئیسرائیل،وه به شێوهیه کی تایبه تی هه وڵی زۆر دهدات بۆ ئاشت کردنه وهی ( فه تح ) و (حه ماس)، وه ئه گه ر ئه م کاره بها تبواێ دی،هه ر هه ڵێکی بۆ له ناو بردنی به جێ هێنانی رێک که وتنامه ی ئیسرائیل- فه له ستین. وه له لایه کی تر هه ندیک له میسریه کان باوهریان وایه،ئاشتی نێوان حه ماس و فه تح حوکمی توندرهوهکان به هێز دهکات له که رتی غه زه دا،له دواید ا هیچیان پێ ناکری.
ئێستا میسر وکه رتی غه زه به 1400 تونێل به ستراون به یه که وه،وه به م رێگایه دا هه موو شت دێ،ته نها ئه وه نیه پاره ئیران بۆ حه ماس دهنێری. وه له م مانگانه ی رابردوو شتێکی وا روویدا،ئاسته م دهخاته نێوان په یوهندی میسر وئیسرائیل، به دیار که وتنی گروپی حزب والله که دژی میسر کار دهکه ن،ئه مه وهک (سه دمه یه ک) بوو حکومه تی میسر کاتێ هه ستی پێ کرد ئه م هێڵه جیاکه رهوهیه دهوڵه تیه بۆ کوێ دهروات،وه دژی کام دوژمنی هاوبه ش دهبێ کار بکه ین.
بۆ ئه م کاره دا دهبێ ستراتیژی هاوبه ش هه بیت له نیوان میسر وفه له ستینیه کان وئیسرائیل بۆ دانانی به ر به ستێک له دژی حوکمی حه ماس له که رتی غه زه دا. لاوازی دهسه لاتی فه له ستینیه کان، وه بێ ئاگایی میسریه کان،وه گوێ پێ نه دانی ئیسرائیل وای کرد حه ماس دهسه لات وهرگری له که رتی غه زهدا.
به ڵام ئێستا،پێویسته له سه ر هه ر سێ لایه ن لێ پرسراوبن له م ئاسته مه دا.هاوبه شی بۆ له ناو بردنی حوکمی (حه مامه) له سه رهکانی ئێران که له سنوری ئیسرائیل میسر دان، وه ئازاد کردنی سه ربه ستی وئابووری بۆ هاوڵاتیانی که رتی غه زه دا که ژمارهیان له میلوێنیک و نیو دهبێت وه ئه م به رژهوهندیه هاوبه شه وای لێ دهکات ببێته هاوپه یمانی ستراتیژی میسری -ئیسرائیلی.
دینۆ ئیسرائیل 16.09.09
یه هودییه کوردهکانی ئیسرائیل وهکو هه رنه ته وهکانی تری ئه م ووڵاته، خاسیه ت وداب و نه ریتی خۆیان هه یه،له کاتی هاتنیان بۆ ئیسرائیل له کۆچه گه ورهکه له ساڵی 1951دا له سه دهی رابردوو،ئه م نه ته وهیه په رت وبڵاو بوون له ووڵاتی ئیسرائیل هه ریه کێک له شوێنێک.به ڵام ئه وان داب ونه ریتی ساڵانه ی خۆیان هه بوو له کاتی جه ژنه کان(لێرهدا مه به ست جه ژنی یه هودییه کانه).هه ریه که له شوێنی خۆی ئه م داب ونه ریته ی دهکرد که چۆن کرابوو له کوردستان ئاوای دهکرد.تاکو زۆربه ی زۆری پیاوماقولان و لێ پرسراوانی یه هودییه کوردهکان له ئیسرائیل بریاریان دا رێخراوێکیان هه بێت هه موویان له ژێر چه تری ئه م رێخراوه کۆیان کاته وه. ئه وه بوو له ساڵی 1971دا له سه دهی رابردوو 380 مرۆڤی ناودار کۆبوونه وه وه لێژنه یه کیان پێک هێنا له هه موو ئیسرائیل، وه کۆبوونه وهیه کی داخراو ونهێنی کرا، له کۆمه ڵگای (عۆزچیۆن)،به به شداری سه رۆک وهزیرانی ئه وکات،وه وهزیره کان وه ئه ندامانی که نێست وه خه ڵکی ناوداری ووڵات.
له م کۆنگرهیه بریاریان دا که رێخراوێک دروست بکه ن به ناوی(رێخراوی نیشتمانی یه هودییه کانی کوردستان له ئیسرائیل). له کاتی دروست بووه سه رۆکایه تی رێخراوهکه ی پێ سپاردرا که (حه بیب شه معۆنی) بوو تاکو ساڵی 1994دا ئه وکات مرد، وه له دوای ئه م هات سه رۆکایه تی وهرگرت به ناوی (سیمان تۆڤ ئه براهام) تاکو ساڵی 2009 دادهستی له کار کێشایه وه وه رێخراوهکه کۆبۆوه وه یه کێکی تری هه لبژارد به ناوی (یودا بن یوسف) ،که ئێستا ئه وسه رپه رشتی رێخراوهکه دهکات.وه له کۆنگرهکه دا چه ند ئامانجێکی هه بوو رێخراوهکه له م خاڵانه ی خواره وه دیاری کراون:
1- یارمه تی دانی نه وهکانی کوردی یه هودی بۆ خوێندن، بۆ په رهپێدان، وه پاراستنی سه رکردهکانیان، بۆ کۆمه ڵگا ی کوردی له بارهی ،داب ونه ریتی ئاینی،هۆنراوه گۆرانی،هه ڵپه رکی وسه ما،چیرۆکی میللی،زمانی ئارامی-کوردی که ناسراوه له نیوان نه وهکانی کوردا.
2-دانانی (ماڵی کۆمه لگا)،که بووه مه رکه زی په روهردهی نه وهکانی کورد،له ناو مه رکه زهکه ساڵانه سمینار وجاڵاکی وکۆبوونه وه دهکرێ،په رتووکخانه ی گشتی، به کار هێنانی په رتووک له چوار چێوهی ئه دهبی وئه خلاقی بۆ نه وهکانی کورد وه بۆ ئه وانی تر. وه بۆ دهرهوهی ووڵات ناونیشانه که دهگه رێته وه بۆ (بێت که نێست) که زۆر کۆنه له مێژوودا.
3-چه ندی تێچوونی گۆڤار له گه ڵ سه یر کردنی هاتنی بۆنی میوه له قه ڵه مه کانی نه وهکانی کورد،قوتابیانی زانکۆ وه لیکۆله رهوهکان.
4-دانی خزمه ت گوزاری بۆ جه ماوهری کورد وه به خشینی پاره بۆ هه ژاران نه ته وهی کورد.
5- دانانی سندوقی پاشه که وت بۆ یارمه تی دانی نه وهکانی کورد بۆ خوێندن وه خوێندنی باڵا وه به رهوپێش بردنی لێکۆله رهوهکان.
6- نوێ کردنه وهی ئاهه نگی - سه هرانه - که ساڵا ها ساڵ بوو دهکرا،وه کو چۆن له کوردستان دهکرا ئاوا.
تێکه لاوی رێخراوهکه
له کۆنگرهکه دا بریار درا تێکه ڵاوی له رێخراوهکه هه بێ:
کۆبونه وهی گشتی،له کۆبوونه وهی گشتیدا به به شداری هه موو که سیک له نه ته وهی کورد وه ئه وانه ی لێژنه ی نه ته وهی ووڵاتن که له 201 مرۆڤ پێک دێن هه ڵی دهبژێرن.
لێژنه ی ووڵات -پێوهری 201 که سی هه ڵبژێردراو له کۆبوونه وهی گشتی بۆ چوارساڵ هه ڵبژێردران. ئیشی لێژنه که ئه وهیه هه ڵبژێرێ(سکرتێری)رێخراوهکه وه بریار بدات له سه ربووجه بۆ رێخراوهکه.
سکرتێر- له م پێوهرهدا دهبێت 71 که سی لێژنه که هه لیبژێرن،وه لێژنه ی ووڵات هه رسێ مانگ جاریک کۆدهبیته وه،وه هه ڵی دهبژیرن ئه ندامانی به ریوهبه رایه تی وه سه رۆکی ریخراوهکه بۆ چوارساڵ.
به رێوهبه رایه تی- له پێوهری 15 ئه ندامی هه ڵبژێردراو پێک دێت،وه ئه وهش له سه ربریاری به رێوهبه رایه تی ریخراوهکه یه،وه ناوهکانی ئه ندامانی ریخراوهکه پاش مردنی (حه بیب شه معونی) دا ئاوا هه ڵبژێردران.
1- ئه براهام سیمان تۆڤ- ناسراو به (سیتۆ) سه رۆک.
2-ئه رنۆن خه نان، به شی دارایی وله شوێنی سه رۆک ئه گه رهاتوو سه رۆک له وی نه بوو.
3-فایق گابای- جێگری سه رۆک.
4-ئه براهام سیدۆڤ،موردوخای موردوخای،مه ئیر زه کین، مه ناشێ خه ڤچه دی،موردوخای یونا،یه عکوڤ یه عکوڤ،داڤید لیڤی،ئه رییه موعه لیم،درویش موردوخای،ئیسرائیل موردوخای،یوسف رهحه میم، ئه مانه ئه ندامانی سه رکردایه تی.
5- پارێزهر باروخ گڤعاتی، بۆ کاروباری داد.
6-ئه براهام برشی،وه پاریزهر ئیچخاک بادینی،ئه ندامانی لێژنه ی لێکۆلینه وه.
کارو چاڵاکی رێخراوهکه
له کاتی دامه زراندنیه وه ئاواتی ئه م ریخراوه ئه وه بوو بگاته ئاواته کانی بۆ دروست کردنی به ش وه زیاد کردنی به شی خوێندن له ئۆرشه لایم له کاتی به ستنی کۆنگرهی یه که مدا. وه له (ته به رییه ) و حه ییفا،(مه فرشت چیۆن) که که وتۆته نیوان ته ل ئه بیب ویورشه لایم،کریات مه لاخی،گوندو لادی کان له هه موو ووڵات ئه وانه ی یه هودییه کوردهکانی لی نیشته جێ بوون.
----------------------------------------------------------------------
1-جۆری تێچوونی گۆڤار:ئامانجی به کار هێنای لێژنه که ئه وه بوو ئه ورۆژه ی که ژمارهی یه که می لی دهرچوه که دهکات 7 نامیلکه وه نوی کردنه وهیان.
2- ئاهه نگی سه هرانه: له ساڵی 1971 دا نوی کرایه وه ئاهه نگی (سه هرانه) له ئیسرائیل، که وهکو چۆن ئاهه نگ دهگێررا له کوردستان،وه یه که م جار له لادی کانی(بێت یوسف)، (یه ردنه) گێررا وه له وکاته وه ئاهه نگ دهگیردرێ له (خۆل-موعد) سوکه یان که پرهشینه .نه وهکانی کورد دهردهچن بۆ دهشت و دهری ووڵات بۆ ماوهی دوو رۆژ به گۆرانی ووتن،له فۆلکلۆرو داب و نه ریتی کوردی وه وهرگرتنی ژیانی ئاسایی. رازی بوونی نه وهکانی کورد له گه ڵ ئاهه نگی (سه هرانه) به به شداری کردنی هه زارهها نه وهکانی کورد که دین له هه موو ووڵات بۆ ئاهه نگ.
3- پاراستنی میرات - یان میراتگیری .
ریخراوهکه بۆ به هیز کردنی نه وهکانی کورد بۆ فیر بوون وپاراستنی کتێب و زمانی ئارامی-کوردی که ناسراوه به زمانی نه وهکانی کورد.
4-کۆری رۆشه نبیری: رێخراوهکه له رۆژی دامه زراندیه وه هه وڵی داوه بۆ به رۆشه نیر کردنی نه وهکانی کورد،له رێخراوهکه شوێنی ئیش کردن و فێربوونی هه ڵپه رکێ،شایی وئاوازی گۆرانی نوێژی نه وهی کوردی یه هودی وه ئاماده کردنی نه وهکانی کورد بۆ جێگا گرتنه وهی گۆرانی بێژه کورده یه هودییه کانی ئاینی وداب ونه ریتی کوردان.
رێخراوهکه سندوقی پاشه که وتی بۆ جوتیاری کورد وه یارمه تی دانی منداڵانی کورد بۆ خوێندن وخوێندنی باڵا. رێخراوهکه سیمینار دهکات بۆ کات وگه ران، به به شداری فێرگه کانی کۆمه ڵایه تی له بارهی داب ونه ریتی کۆمه ڵگا وه له بارهی میرات.
5-دروست کردنی ماڵ بۆ نه وهکانی کورد.
رێخراوهکه به نوسراوێک داوای له به رێوهبه رایه تی تاپۆ و زهوی وزاری ئیسرائیل وه شارهوانی یورهشه لایم بۆ وهرگرتنی زهوی وه دروست کردنی بنکه بۆ رێخراوهکه،وه شوێنه که به کار بێت بۆ کۆکردنه وهی لێکۆله رهوهکان و قوتابیانی زانکۆ. بۆ نووسین ولێکۆلینه وه وه زیاد کردنی زانیاری له سه ردروست بونی کورد.سه رکردهکان و مرۆڤی کۆمه ڵگا دهپارێزن که به ته مه نه کان نه وهی کورد رێگا بدهن به گه نجه کان بۆ پێش خستنی رۆشه نبیری نه وهکانی کورد وه تاکو گه نجه کان نرخی ئه م داهاته پر له سامه نه فۆلکلۆرییه بزانن ئاوا به ئاسانی نه هاتۆته دهست.
6-دروست کردنی سایتی (ئه نته رنێت)
ئه م سایته بۆ ئه وهیه له په یوهندی دروست کردن به یارمه تی ته کنه لۆژیای نوی ،بتوانن نه وهکانی کوردی یه هودی په یوهندی له ناو خۆیان و له بۆ خۆیان ئه نجام بدهن. به دروست بونی ئه م سایته بۆ به رزکردنه وهی ئاستی رێخراوهکه بۆ ئاستێکی باش به یارمه تی بینین وپرۆگرامی باش.
----------------------------------------------------------------------
کورته یه ک له مێژووی یه هودی کوردستان
هه ندێ له بیرهوهریه کان گه یشته دڵی مرۆڤ له گوێ لێ بوون له ناوی کوردستان،ته نگ وچه ڵه مه ی نه ته وه،شه ری قورسی دهروونی وه خۆ پاراستنی. وه به شێک له سه ده دهزانن،که هۆزی یه هودی ئه وهی نیشته جێ کوردستانه،وه له دواوهتی مێژوویه ک که 3000 هه زار ساڵ دهبێت هاتنی شتی سه رسورمان وه وون بوونی شته کان یان له ناو چوونیان،که توانرا کۆمه لگای یه هودی تاکو (بابل) وه تاکو ئێستاش،به رێک که وت وابریار درا.له گۆرینی رهشه با له ناوچه که هه ڵی کردبوو بۆ ماوهیه کی دوورو درێژ،ئاوا کۆمه لگای یه هودی دروست بووه.
کوردستان تاکو ئێستا دهوڵه تێکی سه ربه خۆ نیه،وه به ش به شه وهکو نه ته وهکه ی وهک یه هودییه کان له نێوان ووڵاتان.وهکو پێشتر له نێوان ئیمپراتۆریه تی عوسمانی دهسه ڵاتی سه فه وی فارسه کان،له نێوان تورکیاو فارس وعێراق و به شێک له سوریا وه یه کێتی سۆڤیه تی پێشوو کوردستان که وتۆته ناوجوگرافیایه کی زنجیره چیاکانی به رز له نێون ئه رمیناو تۆرۆس وه له نێوان (عه جه م) یان ورمێ تاکو دیجله وفورات دانیشتوانی چیاکان له جێگایه که وه بۆ جێگایه ک. وه که وتۆته نێوان ئاراس وئاسیای بچووک،ئازهربایجان وقه فقاس.وه له رووباری (تۆروس)ی به فراوی له هه موو شوێنکدا کوردو یه هودییه کان ژیاون،وه یه هودییه کانیش له هه موو شوێنێکی کوردستان ژیاون.
مه رکه زی دانیشتوانی موسلمانان وهکو یه هودییه کان له ناوچه ی (هه راری) له باکووری (تۆرۆس)، له خوارووی زاگرۆس.له ناوچه که وه له په رینه وهی میزوپۆتامیا دا دوو رووبار تێدهپه رن ئه وانیش دیجله و فوراتن. یه هدییه کان گه یشتنه سنوری دیجله که سنورهکه له نێوان لادێ کانیان بوون.
ئه وچیایانه ی به شێکیان به فر بوو وه زۆربه ی ئاوهکه له وێ دههات،وه ناوچه که دهکات به کانیاو رووبار وچه م،وه زهویه که دهکات به پیت وبه رهکه ت وه پر دهبێت له گژوگیا بۆ مه رو ماڵات.
وه له ناوچه که زیاتر له 3000 هه زار ساڵ به ردهوام ئه م دهسه ڵات بۆ ئه م دهسه ڵات گۆراوه چه ند پادشاو میر گۆران،به شێک له م دانیشتوانه ئاینی مه سیحی وهرگرت به شێک بوون له رووداوهکانی پێشوو،وه به شێک بوون به موسڵمان، وه به شێکی تر له ئاینی و په روهردهی یه هودی پاراست،وه تاکو ئێستا زمانی ئارامی قسه دهکه ن ئه مانه کورده یه هودییه کانن.
یه هودییه کان به رهو پێش نه چوون له کوردستان له کاتی (بابلیه کانه وه) تاکو سه دهی 12 ی عیبری ئه م سه دهیه به شێک بوو له مێژووی ئه وان له دوای بابلیه کانه وه وه له دوای دهسه ڵاتی موسلمانان ئه مانه زانیاری نه براو نه بوون به لکو مێژوو بوو به سه ر یه هودیه کان هات.
----------------------------------------------------------------------
چه ند ساتێک له ژیانی رابردوو
ژیانی رابردووی یه هودییه کانی کوردستان گه رانێکی بێ کۆتاییه له دوای پشکنینی ئه وی تر وه هاتنی خۆشی وه باوهر هێنان به خودا،وه دروست کردنی خێزانێکی گه رم وگور بۆ خۆی و بۆ نه وهکانی،وه به هۆی کارو ئیشه که ی بتوانێ بژێ.له م گه شته دا که وتووته هه وڵدان له ژیانی ناخۆشی کوردستان بۆ ئیسرائیل وه گۆرینی ژیانی له وێ.وه رێ رهوی هێزو دهسه ڵات وه رالێشانی گه وره یه هودییه کان وه به هێز کردنی مرۆڤه کان له کاتی له دایک بوونی دا له خاکه وه زیندوو بوونه وه وه باوهر هینان به هێزی بێ وهستان. وه لێرهدا دابه ش دهبن به چه ند جۆرێک:
ژن هێنان
له کوردستان ژن هینان له ته مه نی بچووک بوو،وه باوک بووکه که دیاری دهکات، وه داواکردنی کچه که ، وه دانی نه خت بۆ کچه که،له جه ژندا زاوا دیاری ونه خت بۆ ماڵی کجه دهنێری. له ئێوارهی پێش گواستنه وه(خه نه ) دهکه ن.له رۆژی ژن هێنان بووک وزاوا به رۆژوو دهبن.ئاهه نگی ژن هینان له ناو کوردا دوورو درێژه 7 رۆژ و7 شه و دهخاییه نێ،شه مووی پاش په ردهی بووکێنی ئاهه نگ دهگێرن له (بێت که نێست)که زاوا بۆ سه ر (ته ورات) دهروات بۆ نوێژ ورێز گرتنی ئه و،وه گه یشتن به (ته ورات) هه موو میوانان پاش نوێژ له گه ڵ زاوا بۆ ماڵه وه به شایی وهه لپه رکی دهرۆن.
منداڵ بوون
بنه ماڵه ی گه وره زۆر گرنگ بوو له کوردستان،وه زۆربه ی بنه ماڵه که ئه گه ر کور بێت ئه وه باشه، کورهکان وانیشان دهدرێن که ئیش که رو ماڵ به رێوه دهبه ن به ئێوارهی ئه م رۆژه له پێش (سونه ت کردن) یان به یانیه که ی ئاهه نگێکی بچووک دهگێرن به ناوی (شه شه) که نان خواردنه. وه مۆم داگیرساندن له نزیک کورسی (ئه لیاهو نه بی) له ناو (بێت که نێست) بۆ رێزی تێکسته که،(سونه ت کردن)دهکرێ له ناو(بێت که نێست) وه له دوای ئه م گه شته خۆشه.گۆرانی و هه ڵپه رکێ له ماڵی کوره بۆ (بێت که نێست) ناوی تایبه تی دهدرێ به بنه ماڵه ی مناڵه که له ناو کتێبه پیرۆزهکه بۆ ناو ڵی نانی وه (رابه که ) دهی لێت.
به رمیچڤه - جیا کردنه وهی مناڵ له هه رزهکار.
ته مه نی مناڵ بگاته 13 ساڵ ئاهه نگی بۆ دهگێرن به ڵام به زۆری بۆ کور دهکرێ وه هه ندێ بنه ماڵه ش بۆ کچی دهکه ن دهلێن (به رمیچڤه).
بۆ ئه م تێکسته جلی جوان بۆ کورهکانیان دهکرن ، وه (چیچیت) یان دهسماڵی نوێژکردن بۆ کوره گه نجه که له تێکسته که،نوێژ دهکات وله ورۆژه وه دهست دهدات له (ته ورات) که به زۆری له رۆژانی دووشمه و پێنج شه مه دهکرێ وه رۆژێک پێش (به رمیچڤه) کوره که (ته ورات) به رزدهکاته وه که جه ماوهری تێکسته که لێ ی دیارن وه ئه وانیش گوڵ بارانی دهکه ن وشیرنیاتی به سه ریدا دهبارێنن وه ئه م کوره که مێک له (ته ورات) دهخوێنی،که خوێندنه که ته واو بوو دهچن بۆ ماڵی کوره بۆ نان خواردن و ئاهه نگ.
له م رۆژه ی تێکسته که دهکری هه موو جه ماوهری خۆیان بانگ دهکه ن بۆ نان خواردن وه بۆ رۆژی شه موو که دهڵێن(شه مووی به رمیچڤه)،وه هه موو میوانان دێن بۆ (بێت که نێست) وه زۆربه یان (ته ورات ) دهخوێنن،له دوای نوێژ به گۆرانی ئاینی وسه ما دهچن بۆ مالی کورهکه بۆ نانی شه موو کورهکه که میک (ته ورات) دهخوینی پاش شایی و سه ما کردن.
مردن - یان لێک جیا بوونه وه
نه وهی کوردی یه هودی واز له شتێک ناهینی له بارهی کارهساتی مردن،که دهلێن یه کیک مرد،هه موو خه ڵکه که دهجن بۆ ماڵی مردوو، وه گیرانی تیکستی بردنی مردوو بۆ گۆرستان به شیوهن وزار، خه لکه که به رد دههینن تاکو دهرگای ماڵی مردوو،وه هه موویان دهستی خاوهن مردووهکه دهگوشن وه نان و خواردن بۆ مالی مردوو دهبه ن. دایک وباوک وبراو خوشک له سه ر زهوی دادهنیشن وه یه خه یان که مێک دهردرێنن،ئه مه هه فته ک دهچن بۆ گۆرستان وه که مێک دوعا دهکه ن بۆ مردووهکه وه له دوایدا بۆ نویژ کردن و نان خواردن دهگه رینه وه بۆ مالی مردوو،وه دوای مانگیک به هه مان تیکست دهجن بۆ گۆرستان بۆ نویژ ودوعا وه بۆ ماڵی مردوو بۆ نان خواردن، وه ماوهی ساڵێک (پرسه ) دهگرن وه جلی رهش له به ردهکه ن وه سال ته واو بوو دهڵێن یاد به هه مان تێکست دهگیرن وه (پرسه) ته واو دهبێ.
---------------------------------------------------------------------
مه تبه خی کوردی - یان چێشت خانه ی کوردی
کابانی کورد له کوردستان،له به یانیه وه خۆی ئاماده دهکات بۆ نانی ئێواره وه ئاماده کردنی مه نجه ڵێک بۆ سه رئاگر دان.که شوێنه که ی به به رد دروست کرابوو وه به خه لوز داگیرسابوو،ئاوا ئامادهی دهکات، وه بۆن وبه رامی خواردنه که ی دهشت ودهر پر دهکات.
نانی شه موو له گه ڵ رێز بۆ شه موو وجه ژنه کان دهبێ له رۆژی پێنج شه مه دا له کرینی شته کان له بازار تاکو کاتژمێری 1ی نیوهرۆی رۆژی هه ینی ته واو بێت.پێش داگیر ساندنی مۆمی (شه بات) شه موو دهبێ نان ئاماده بێ وه گه رم بێت وهک پڵاوی گه نم وه شله له گه ڵ گۆشت له گه ڵ کفته وه له گه ڵ گیپه له گه ڵ برنج وه گۆشت وشتی تر ئه مانه خواردنی کوردی یه هودی بوون.
---------------------------------------------------------------------
سه هرانه
وهک له پێشه وه باسمان کرد ئاهه نگی سه هرانه ،ئه م ئاهه نگه له دوای سه ری ساڵی عیبری وه له دوای رۆژی (کیپۆر) یان -غفران- له رۆژی دووهمی( سووکه) یان که پره شینه دهبێت کوردهکانی ئیسرائیل وهک چۆن له کوردستان ئاهه نگیان گێراوه ئاواش له ئیسرائیل ئاهه نگ دهگێرن. هه موو گه نجانی کورد دهست دهکه ن به ئاهه نگ گێران وسه ما کردن ماوهی زیاتر له شه وو رۆژێک،ئه م یاده هه ر ساڵی له ناوچه یه کی ئیسرائیل دهکرێ،ئه وانه ی زۆربه ی کوردیان لێ نیشته جێ بوون.
بۆ ئه م تێکسته سه رۆکی ووڵات وه سه رۆک وهزیران وه وهزیرهکان وه ئه ندامانی که نێست،وه خه ڵکی ناوداری ووڵات ئاماده دهبن، وه گۆرانی بێژه کوردهکانی ئیسرائیل زۆربه یان ئاماده دهبن دهست به گۆرانی دهکه ن،وه گۆرانی بێژه کانی ناوداری کورد ئه مانه ن:
1- ئیچک که هله.
2-چه دیک زخه ریا.
3-ئارۆن مه ناخێم.
4-ئاڤنه ر زهکێن.
5-ئیلان داڤید.
6-مۆشێ مه مۆکۆ.
وه گه لێکی تر......................
دینۆ -ئیسرائیل
ئا: دینۆ دانیاڵ/ئیسرائیل
ئیسرائیل-كورد: سهرهتا با له خۆتانهوه دهست پێ بكهین، ئهگهر خۆتان به خوێنهران بناسێنن؟
میخائیل ئهپل: میخائیل ئهپل، ساڵی 1947 له پۆلۆنیا لهدایك بوومه، له ساڵی 1957دا خۆم و دایك و باوكم و خیزانهكهمان هاتووین بۆ ئیسرائیل، خوێندنی سهرهتایی و ئامادهییم له تهلئهڤیڤ تهواو كردووه، ئهندام بووم له كۆمهڵهی لاوانی "زایۆنی" یههودییهكان له تهلئهڤیڤ، دوای تهواوكردنی خزمهتی سهربازیی چووم بۆ(كیبوچی-عۆفر شهفیر) له نێزیك (بێت شان) له باكووری ڕۆژههڵاتی ئیسرائیل و بۆ ماوهی 20 ساڵ خهریكی كاروباری (كیبوچ ) وكشتوكاڵ بووم، ماوهیهكی زۆر بووم بهسكرتێری (كیبووچ)، لهو كاتهدا كه له كیبوچ بووم، ئهندامی پارتێكی سۆسیالیستی یههودی بووم به ناوی (مهپام) كه ئێسته نهماوه، ئێسته بهشێك لهو پارته له پارتی (مێرچ)دایه و بهشێكی تر له ناو پارتهكانی تردا پهرتهوازه بوونه. ئهو كات من لهو پارتهدا ئهندام بووم، گهشتی ئهوروپامان دهكرد و بهگشتیی بۆ ههموو دهوڵهتهكان دهچووین. له یهكێك له سهردانهكانمدا بۆ فهرهنسا چاوم به "ئهمیر كامهران بهدرخان" كهوت و له ماڵهكهیدا له پاریس له ساڵی 1973 مێوان بووم و ماوهی 3 تا 4 سهعات قسهمان كرد. لهو كاتهوه من ئاشنا بووم بهمهسهلهی كورد. كاتێك هاتمهوه ئیسرائیل ههموو چاوپێكهوتنهكهم له رۆژنامه بهتێر و تهسهلی بڵاو كردهوه كه لهبارهی نهتهوهی كورد بوو، بهڵام ئهوكات دهنگێكی وای نهبوو، چونكه ئیسرائیل ئهو كات له شهڕدا بوو، له ههموو لایهكهوه گهمارۆی درابوو. خوێندنی ماستهرهكهم تهواو كرد، ئهو كاتهی من ئهندامی (كیبوچ) بووم و لهوێ سكرتێری، دكتۆراكهم له ساڵی 1988دا له سهر تێزی "پێوهندیی عێراق وسووریا" نووسی كه پێوهست بوو بهكاتی دروستبوونی دهوڵهتی عێراق و سووریا تا ئهو كاتهی تێیدا بووین. لهو قۆناخهدا من پهڕتووكێكم نووسی له سهر عێراق له كاتی دروستبوونی دهوڵهتی عێراق دوای كۆتاهێنانی عوسمانییهكان تا شهڕی ساڵی1948 دژی دهوڵهتی ئیسرائیل. بهشێك لهو پهڕتووكهم لهسهر نهتهوهی كورد نووسیوه، لهبهر ئهوهی یهكێك له نهتهوهكانی كۆمهلگهی عێراقه، ههرچهنده بهدرێژی باسم نهكردوه، بهڵام لهبارهیاندا كهمێكم نووسیوه. باسی ژیان، كاروباری كۆمهڵایهتی و ئابووری و سیاسی نهتهوهی كورد له ههرێمی كوردستانم كردووه. من پاش ساڵی 2002، دهستم كرد به نووسین له سهر نهتهوهی كورد، بهتایبهتی كه پسپۆرییهكهم لهسهر كورده و خۆم بهیهكێك له نهتهوهی كورد دهزانم، ئێستهش خهریكی فێربوونی زمانی كوردیم، باوكم كاتێك كۆچی دوایی كرد، سهیری كتیبخانهكهم كرد و بینیم كتێبێكی لهسهر فێربوونی زمانی كوردی تێدایه و خهریكی فێربوونی زمانی كوردی بووه. باوكم زمانهكانی عهرهبی، فارسی و توركی بهباشی دهزانی، له پۆلهندا پێش ئهوهی بێین بۆ ئیسرائیل من تۆزیك له باوكم فێری زمانی عهرهبی ببووم.
ئیسرائیل-كورد: داهاتووی كورد چۆن دهبینن، بهتایبهتی له ههرێمی كوردستان و ئایا كورد بهو بهشدارییهی ئێستهی له حكوومهتی ناوهندیدا دهتۆانێ بهههموو ئامانجهكانی خۆی بگات؟
میخائیل ئهپل: له ژیانی سیاسیدا دوو خاڵ ههیه، یهكێك خهون و ئهوی تریش ڕاستی، وایه ههموو كوردێك خهون بهدهوڵهتی سهربهخۆ دهبینێ، وهك ههموو دهوڵهتانی جیهان خۆی وای دهخاته بهرچاو، بهڵام له ڕاستیدا دهبێ سهیری خۆی و ناوچهكهی دهوروپشتی بكات، وهك دهڵێن دهوڵهت وهك خهونی شاعیر وا نییه كه خهونی پێوه ببینێ و ببێت بهدهوڵهت. ئهمهیان كارێكی قورسه بۆ كورد، چونكه له ئایدیۆلۆژیای عهرهب و تورك و فارسدا ئهمه نایهته قبوڵكردن. كوردیش وهك ئیسرائیل نییه كه لایهكی دهریا بێت و گوێ بهكهس نهدا و داوای وڵاتی سهربهخۆ بكات. تۆ دهبێ ڕهچاوی دهوروپشت بكهی، كوردهكان دهتوانن له دهستووری عێراقیدا مافهكانیان بچهسپێنن، چونكه له عێراق ئهگهر بتوانن ئهم دهستووره جێبهجێ بكهن و ههموو عێراق بكهن بهفیدراڵی، چهند ناوچهی تری فیدراڵ دروست بكهن له باشوور و ناوهڕاستی عێراقدا، هێزی پێشمهرگه جێگیر بكهن و وهك هێزێكی سهربازیی پڕچهكی بكهن و مهشق و ڕاهێنانی سهردهمییانه بكهن، دهتوانن بهرگریی له ههرێمهكهیان بكهن و ڕێخۆشكهر دهبێت بۆ بوونی كورد بهدهوڵهت. له ههلومهرجێكی تر دا كه بارودۆخهكه لهبار بێت و دراوسێكانی ههرێمی كوردستان هیچ كارێكی وا نهكهن كه زیانیان لێ بدات. لهم ڕاپرسییهی له كوردستاندا ئهنجام درا (%98 )ی هاووڵاتییانی كورد سهربهخۆییان دهوێ، بهڵام دهبێ ئهوه بزانین كه ڕاستییهكان زۆر دوورن له خهونی شاعیران.
ئیسرائیل-كورد: ئێوه چۆن سهیری ئهم گۆڕانكارییهی كوردستان دهكهن و بۆچوونتان چییه لهسهر پارته (عهلمانی و ئیسلامی ونهتهوهیییهكان) له ههرێمی كوردستان؟
میخائیل ئهپل: من وام پێ باشه كه گۆڕانكاری ههبیت، لهناو ههموو نهتهوهیهكدا بهگوێری ههڵسوكهوتی ئابووری و جوگرافیای ئهم ناوچهیهی كه نهتهوهكه تێیدا دهژیت، بهمهرجێك كار نهكاته سهر بنهما گرینگهكان،چوار ستوونی پتهو و گرینگ بۆ ماڵهكهیان دروست بكهن، پهرهپێدانی هێزی پێشمهرگهی كوردستان وهك هێزێكی یهكگرتوو لهو جۆره تهسكهی بچێته دهرهوه، ببێته هێزێكی گهوره بۆ بهرگریكردن له گهلی كورد لهو بهشهی كوردستان ئهویش بهڕهچاوكردنی ههموو جۆره پێشكهوتنێك، وهك ههموو هێزهكانی ئهو دهوڵهتانهی چوار دهوری كوردستان. له گهیشتن بهسهربهخۆیی كوردهكان، دانانی ئابوورییهكی بههێز بۆ كوردستان كه كهم یان زۆر چاوی له دهرهوه نهبێت و پشت ئهستوور بێت بهڕۆلهكانی گهلهكهی و پاراستنی دهستوور زۆر گرینگه، دروستبوونی سیستمێكی دیموكراسی و فیدراڵی له ههموو عێراقدا گرینگه، ئهگهر هاتوو ئهم هێزانه ئهمانه بكهن، دهتوانن له كوردستان و له عێراق سهركهوتوو بن، ههموو كات عهرهبی عێراق بێ كورد ناتوانن دهوڵهت بهڕێوهبهر ن، كورد وهك (جۆكهر) دهتوانی ههموو هاوسهنگییهكان ڕابگرێت و هێزی یهكلاكهرهوه بێت.
ئیسرائیل-كورد: سیستمی فیدرالیزم تا چهند سهركهوتووه له عێراق، ئایا عهرهبی عێراق ڕازی دهبن كه عێراق دابهش بكرێته سهر چهند ههرێمی فیدراڵی جیاجیا؟
میخائیل ئهپل: له سهرهتادا من ئهوهت پێ بڵێم كه فیدراڵیزم له ههرێمی كوردستان تا ڕادهیهك جێگیر بووه، ئهمڕۆ كوردستان وهك دهوڵهتێكی سهربهخۆیه له ناو دهوڵهتێكی تردا، بهڵام ئهقلیهتی عهرهب بهرامبهر فیدراڵییهت زۆر تهسكه، بهشێوهیهكی خراپ دهڕوانه ئهم ئهزموونهی كوردستان، ترسیان لهوهیه ڕۆژێك له ڕۆژان كورد لێیان ههڵگهڕێتهوه و سهربهخۆیی خۆیان ڕابگهیهنن، ئهوان وای بۆ دهچن كه پارچهیهك له جهرگیان جیا بووهتهوه، ئاوا سهیری نهتهوهی عهرهب دهكهن، ئهو دروشمه ههر دهلێنهوه "نهتهوهی عهرهب یهكه و خاوهن پهیامێكی نهمره" و نابێ ههرگیز لێك بترازێ، ئهگهر هاتوو كوردهكان توانیان عهرهبی عێراق بۆ خۆیان ڕابكێشن و هانیان بدهن بهدروستكردنی ههرێمی تر له باشوور و ناوهڕاستدا، ئهوه كورد پشت ئهستوور دهبێت و ههموو عێراق دهبێت بهفیدراڵی، یاسا سهقامگیر دهبێت، ههریهكه له ههرێمی سهربهخۆدا دهبێ و له چوارچێوهی دهوڵهتی عێراقدا كار دهكهن، بۆ كوردیش ئهمه دهستكهوتێكه تا بتوانێ بارودۆخی پێ گونجاو بێت و له داهاتوودا دهوڵهتی سهربهخۆی ڕابگهیهنێت.
ئیسرائیل-كورد: تا چهند گرینگه كورد له دهوڵهتی نوێی عێراقدا پۆسته سهرهكییهكان بهدهست بخات؟
میخائیل ئهپل: بۆ كورد گرینگه پۆستی بهرزی ههبێ وهك سهرۆك كۆمار و وهزیری دهرهوه زۆر گرینگن بۆ كورد، وهزیری بهرگریی ئهوهنده گرینگ نییه، چونكه وهزیری دهرهوه له ههموو ئهو پهیمانانهی عهرهبه سوننهكان و دهوڵهتانی دراوسێ هاوبهشن ئاگهداره و ئهگهر له داهاتوودا دهوڵهتانی هاوسنووری عێراق پیلانگێڕی بكهن دژی كورد یاخۆ عهرهبه سوننهكان بهدهوڵهتانی ئوردن وكهنداو پێوهست بن. ئهگهر كورد ئهم پۆسته وهربگرێ له ههموو پۆستهكان گرینگتره، بهڕای من پێویسته كورد پۆستی سهرۆك كۆمار وهربگرێ چونكه نهتهوهی دووههمه له عێراقدا و بهگوێرهی كورسییهكانی كه كورد وهریان دهگرێ ئهگهر هاتوو هاوپهیمانیی لهگهڵ ههر گروپێكدا بكات، ئهوه ئهو پۆستهی پێ دهدهن، پلهی سهرۆك كۆمار تهنیا پۆستێكی بهرزه، بهڵام سهرۆك وهزیران دهسهڵاتی زیاتره بۆ ههڵسوڕانی كاروباری وڵات. پێموایه ئهگهر هاتوو كوردهكان نهیانتوانی لهم پۆستانه وهربگرن بهشداری دهوڵهتی داهاتووی عێراق نهكهن باشتره، وهك ئۆپۆزسیۆن كار بكهن باشتره، من دهڵێم كورد شانسی له عهرهبهكان زیاتره بۆ ئهم پۆستانهی باسمان كرد، چونكه ئهوان فره گروپن و ناتوانن ئهم كورسییانهی كورد ههیهتی بهدهستی بخهن.
ئیسرائیل-كورد: بوونی شهڕوانانی پهكهكه له ناو خاكی كوردستانی عێراقدا، تا چهند كاریگهریی ههیه لهسهر پرۆسهی هێنانهی كایهی ئاشتیی پتهوتری نێوان حكوومهتی ههرێم و ولاتانی دراوسێ، بهتایبهت توركیا؟
میخائیل ئهپل: بوونی هێزی چهكداری پهكهكه لهناو خاكی كوردستان وهك (كارتی گوشار) وایه بهدهستی كورد، چونكه توركیا تا ئێسته ئهقلیهتهی پێشوویان ماوه كه دژی كوردبوونه بهتایبهتی كهمالیستهكان دژی ههموو شتێكی كوردن، لهگهڵ ئهوهشدا ههندێك گروپی ئاشتیخواز دهرچوونه كه باوهڕیان بهدیموكراتی بهوشێوهیه بۆ ههموو گهلانی ناوچهكه ههیه، بهڵام ئهوانه زیاتر دژی كوردن و ئهگهر بۆیان بكرێ كورد لهسهر زهویی دهسڕنهوه. بۆیه من دهڵێم لهسهر سهركردایهتیی كورد پێویسته یارمهتیی پهكهكه بدات ئهگهر هاتوو ڕاستهوخۆش نهبێت چونكه ئهوانیش كوردن و داوای مافی سهرهتایی خۆیان دهكهن، ئهو كات كه توركیا ویستی هێرش بكاته سهر ههرێمی كوردستان، میدیاكانی ههرێمی كوردستان چۆن پاڵپشتیی ههڵوێستی پهكهكهیان دهكرد بهرامبهر توركیا. ئهمهش بۆ گهلی كورد له باشوور زۆره، نابێ ئهوان پشت ئهستوور بن بهتوركیا، چونكه توركیا بهردهوام پلانی ههیه ئهم بهشه ئازادهی كوردستان بخاته ژێر دهسهڵاتی خۆیهوه.
ئیسرائیل-كورد: ئهردۆگان و پاشهڕۆژی توركیا بهوشێوهی ئێسته چۆن ههڵدهسهنگێنن، بهتایبهت كه توركیا له دژی ههموو ههوڵێكی كورده بۆ گهیشتن بهمافهكانی؟
میخائیل ئهپل: من پیاوێكی ئهكادیمیم و سهیری ئهوه ناكهم كه ئهم پیاوه چۆنه وچۆن دهبێ، ئهوه ئیشی سیاسییهكانه، بهڕای من ئهو دهیهوێت بچێته ناو یهكهتیی ئهوروپا و توركیا وهك دهوڵهتێكی بههێز به ئهوروپا بناسێنێت تا ههموو جیهان حسابی بۆ بكهن، نهوهك توركیایهكی لاواز و بێ هێز بێ، بۆیه ئهم پیاوه ههموو شتێك دهكات تا پێشانی بدات لهبهر چاوی جیهان كه توركیا زۆر بههێزه و بهشێكه له وڵاتانی ئهوروپایی نهوهك ئاسیا، پێوهندیی نێوان توركیا و ئیران و سووریا بهرامبهر كورد شتێكی ترسناكه، دهبێ سهركردایهتیی كورد زۆر لهم كارهدا بهئاگه بێت، بۆیه ههروهك له سهرهتاش باسم كرد، پۆستی وهزارهتی دهرهوهی عێراق گرینگه بۆ كورد، ئهگهر هاتوو ئهم وهزیره كورد نهبوواییه لهوانه بوو ئیسرائیلیش بهشدار بكهن لهم پلانه دا. توركیا باسی ئهوه دهكات كه كوردهكان له كاتی خۆی له گهڵیدا بوونه كه له شهڕی (چاڵدوڕان) بهسهر فارسهكاندا زاڵ بوون، لهبهر ئهوهی زۆربهی كورد موسوڵمانی (سوننه)ن و مهرجی سهركهوتنی شهڕهكه بووه. بۆیه توركیا ههر بهوشێوهیه سهیری خۆی دهكات، كه ههموو كات سهركهوتوو بێت. كهماڵیستهكان دهڵێن، پێویسته كورد دهست له خهونی بوون بهدهوڵهت ههڵبگرێت، دهبێ حكوومهتی ههرێمی كوردستان ههوڵ بدات پهیمانی ئاشتیی نێوان توركیا و پهكهكه مۆر بكرێت، چونكه كوردستانی عێراق هیچ شوێنكی لهسهر دهریا نییه. ئهگهر هاتوو ڕۆژیك كورد بهنیاز بوو نهوت ههناردهی دهرهوه بكات، ئهوكات پێویستیی بهتوركیا دهبێ، بۆیه پێویسته ڕای گشتیی توركیا بۆ خۆی ڕابكێشێت و بهرژهوهندیی توركیا بخاته ناو كوردستان كه توركیا نهتوانێ دهستیان لێ ههڵگرێ. ههموومان دهزانین ژێرخانی ئابووریی كوردستان زۆر دهوڵهمهنده له سامانی سروشتی وهك نهوت، گاز و كانزاكانی تر. من چهند ساڵێك لهمهوبهر چهند گوتارێكم خوێندووهتهوه كه تێیدا ئهفسهر توركهكان دهڵێن ئێمه له شهڕ لهگهڵ كورددا هیچ قازانجێك ناكهین جگه له زیان و ناخۆشی زیاتر كه بهرمان دهكهوێت.
ئیسرائیل-كورد: له سووریاش كورد له ههموو مافه سهرهتایییهكانی خۆی بێ بهشه، ئێوه چۆن دهڕواننه چارهسهری پرسگهلی كورد له سووریا؟
میخائیل ئهپل: دهسهڵاتی ئهسهد و بهعس له سووریا زۆر دوورن لهوهی كه ڕۆژێك كورد یان غهیری كورد بتوانن جمووجۆڵێك بكهن دژی ڕژێم و خاكی سووریا، ئهوان سووریا بهبناخهی دامهزرێنهری بهعس و ئایدیۆلۆژیای عهرهبی دادهنێن له ڕۆژههڵاتی ناوهڕاستدا، وا سهیر دهكهن كه ئهگهر هاتوو كورد جمووجۆڵێك بكات دنیا خراپ دهبێ و بهشێك لهو دیوارهیان دهڕوخێ كه بۆ عهرهبیان دروست كردووه. له ڕاپهڕینی "درووزهكان"دهترسن كه نهكات داوای مافی جیابوونهوه یان ئۆتۆنۆمی بكهن، بۆیه ئهگهر بۆیان بكرێت له خزمهتی هیچ نهتهوهیهكدا كار ناكهن ئهگهر عهرهب نهبێت. سووریا ناتوانێ ئهوه بكات كه (بهزاز) كردی بۆ بارزانی كه هیچ نهبوو لهچاو ئۆتۆنۆمی و فیدراڵیدا. ئهسهد ڕژێمهكه بۆگهنه، چاوهڕێی چی له شتی بۆگهن و گهندهڵ دهكهی، با بۆ هاووڵاتییانی خۆی باش بێت، دواتر ئهم ڕژێمانه بهڕژێمه كۆنهپهرست و دیكتاتۆرهكانیشهوه لهناو دهبردرێن.
ئیسرائیل-كورد: ئێران ئێسته له قهیرانێكی گهورهدایه، له ههردوو ئاستی ناوهخۆیی و نێودهوڵهتیدا، بهڕای ئێوه ئاراستهی چارهنووسی ئێران بهرهو كۆی ههنگاو دهنێت؟
میخائیل ئهپل: بهڕای من، ئهحمهدی نهژاد و دهسهڵاتهكهی كارێكی وا بكهن خهڵك لهخۆیان نێزیك بكهنهوه باشتره، نهوهك دوژمن بۆ خۆیان زیاتر بكهن له جیهاندا. ئهمڕۆ ههموو دنیا دژی ئێرانه، له لایهكی تر دهسهڵاتی ئیسرائیل زۆر لای گرینگ نییه ئهم ڕژێمه چۆنه، بهڵكو كۆمهڵگهی نێودهوڵهتیی كارێكی وای پێ دهكهن كه ئێران بهردهوام لهو قهیرانهی ئێستهیدا بمێنێتهوه. ئهگهر هاتوو لهسهر ئهم كردهوانهی بهردهوام بێت، با باش بیر بكهنهوه و دوا ڕۆژی ئێران ڕهچاو بكهن باشتره له ههڕهشه و گوڕهشهی بۆ سهر ئهم و ئهو. جیهان بهرهو گۆڕان دهرۆات و تهمهنی هیچ سیستمێكی داخراو و تۆتاڵیتار ناتۆانی بهرگهی پێشكهوتنهكانی ئهمڕۆ بگرێت. ئهمڕۆ له جیهاندا بهرژهوهندیی هاوبهش ههیه، بهڵام دیاره ئێران بهدوای بهرژهوهندیی خۆیدا ناگهڕێت.
ئیسرائیل-كورد: ئێوه وهك ئهكادیمییهك لهم ساڵانهی دواییدا هیچ چاوپێكهوتنت لهگهڵ سهركردایهتیی كورد ههبووه؟
میخائیل ئهپل: من هیچ یهك له سهركرده كوردهكان له نێزیكهوه ناناسم، ههرچهنده حهز دهكهم بیانناسم. جگه لهو كۆمهڵهی بهریتانیا كه لهوێ بووم له ساڵی2007 دا، كه ئهوانیش نهیاری جهلال تاڵهبانی بوون. پێش ساڵێك كۆنگرهیهك بهسترا له بهریتانیا كه من تێیدا بهشدار بووم و تایبهت بهكورد ساز كرابوو، بهوهۆیهوه لهگهڵ چهند كهسێك ئاشنا بووم. من له لایهن ڕێكخراوی جوولهكهكانی بهریتانیا بانگهێشتن كرابووم بۆ كۆنگرهكه، لهوێ "ئهمیر حهسهنپوور"م ناسی كه پسپۆرێكی كورد بوو لهبارهی زمان و ئێستهش له كهنهدا دهژی. "كهماڵ میرئاودهلی"م ههر لهو شوێنه ناسی كه دواتر خۆی كاندید كردبوو بۆ پۆستی سهرۆكی ههریم، پرۆفیسۆر "عهباس وهلی"م ههر لهوێ ناسی، ئێسته له زانكۆكانی توركیایه و وهك مامۆستایهك كار دهكات. له كۆنگرهیهكی تردا له واشنتۆن من بهشداریم كرد، لهوێ چاوم كهوت به "قوباد تاڵهبانی"، مرۆڤێكی زۆر لهسهرخۆ و زانایه، ماوهیهكی زۆر قسهمان كرد له سهر كوردستان و عێراق و پاشهڕۆژی ئهم ههرێمه. لهوه زیاتر كهسی تر له نێزیكهوه ناناسم كه بۆ ئهمڕۆی سیاسیی كوردستان زۆر دیار و بهرچاو بن. من خهریكم ئێسته زمانی كوردی فێر دهبم، دهبێ كاك "دینۆ" تۆ یارمهتیم بدهی، چونكه من كارم له سهر ئهم زمانهیه و لێكۆڵینهوهی لهسهر دهكهم.
ئیسرائیل-كورد: ئێوه پهڕتووكێكتان نووسیوه لهسهر عێراق بهگشتی، دهكرێ بزانین ناوهڕۆكی پهڕتووكهكهت لهسهر چییه؟
میخائیل ئهپل: بهڵێ ئهم پهڕتووكهم نووسیوه و باسی عێراق بهگشتیی دهكهم، له كاتی نهمانی دهسهڵاتی عوسمانییهكان تا هاتنی بهریتانیا و دهسهڵاتی پاشایهتی تا ساڵی 1948 تا سهردهمی دروستبوونی دهوڵهتی ئیسرائیل، ههڵگیرساندنی شهڕ لهگهڵ ئیسرائیل و بهشداریی سوپای عێراق لهم شهڕهدا، باسێكی كوورتم كردووه لهسهر كورد و سهركردایهتیی كورد لهم ساڵانهدا كه باسم كرد. كوردهكان له پێناو بهدهستهێنانی مافهكانیان بهردهوام دژی دهسهڵات جهنگاون، ئهمهیه بهكوورتی كه لهسهر كوردهكان ئاماژهم پێكردووه، بهڵام ئێسته خهریكی نووسینی پهڕتووكێكی تازهم لهسهركورد، له سهردهمی هاتنی ئاینی ئیسلامهوه تا ڕووخاندنی دهسهڵاتی سهدام حوسێن له ساڵی 2003 دا، لهم پهڕتووكهدا بهتێروتهسهلی باسی نهتهوهی كورد و شۆڕشهكانی كورد، له دژی داگیركهرانی تورك و فارس و عهرهب دهكهم، جگه لهوهی ئاماژه دهكهم كه سهركردهكانی كورد له پێناوی سهربهخۆییی كوردستان چۆن بهردهوام له شهڕدا بوونه بۆ ڕزگاركردنی نهتهوهی كورد له ژێر چهنگی داگیركهرانی كوردستان.
ئیسرائیل-كورد: ئێوه تا ئێسته لهگهڵ هیچ میدیایهكی كوردیدا چاوپێكهوتنتان ههبووه، بۆ نموونه ڕۆژنامه، تهلهڤزیۆن یاخۆ ڕادیۆیهكی كوردی؟
میخائیل ئهپل: ساڵی ڕابردوو له كاتی ههڵبژاردنهكاندا له ڕێگهی ئیمهیلهوه پێوهندییان پێوه كردم، ئهویش ماڵپهڕی ههفتهنامهی كوردی "ڕووداو نێت" بوو كه باسی ههڵبژاردنی كوردستانیان لێ پرسیم. منیش ههندێك شتم بۆ باس كردن كه كوردهكان ههموو چوار ساڵ جارێك ههڵبژاردن دهكهن، دیاره بهرهو دیموكراتییهت ههنگاو دهنێن، له كوردستان ئۆپۆزسیۆن دروست بووه ئهمه نیشانهی دیموكراتییهته، بهڵام دهبێ له چوارچێوهی ئهم ههرێمهدا ڕهچاوی بهرژهوهندییه نهتهوهیییهكان بكرێت چونكه ههندێك شت هێڵی سوورن و ناكرێت فهرامۆش بكرێن، ئهمه زیان له بهرژهوهندیی نهتهوهكهیان دهدات. لهوه زیاتر هیچ چاوپێكهوتنم نهبووه لهگهڵ میدیای كوردیدا، تۆ هاتووی بۆ لام و ئهمه بهتێَروتهسهلی باسمان كرد لهسهر نهتهوهی كورد. من ئاواتهخوازم نهتهوهی كوردیش وهك گهلانی دنیا سهربهخۆ بێت و ببێته خاوهنی دهوڵهتی خۆی.
ئیسرائیل-كورد: لهم قۆناخهدا گۆڤاری ئیسرائیل-كورد چۆن ههڵدهسهنگێنی و پێتان وایه لهمهر پێوهندییهكانی نێوان گهلی كورد و دهوڵهتی ئیسرائیلدا چ ڕۆڵێكی ههیه؟
میخائیل ئهپل: ئهوهی ئێوه وهك دهزگای ئیسرائیل-كورد ئێسته ئهنجامی دهدهن، بڕواتان ههبێ ئهگهر خاوهنی دهوڵهتی كوردیش بووان ههر ئهمهتان پێدهكرا، من سهیری ماڵپهڕهكهتانم كرد كه زۆر ڕێكوپێكه. ئێوه بهشێوهیهكی زۆر ورد باسی بهرژهوهندیی نێوان كورد و جوولهكه دهكهن له ناوچهكهدا، ههروهها دۆستایهتیی نێوان كورد و جوولهكه بۆ داهاتووی ڕۆژههڵاتی ناوهڕاست گرینگه. من دهڵێم بهڕاستی دڵی كورد له گهڵ ئێمهی جوولهكهیه، ڕوو له سهركردهكانی ئیسرائیل دهكهم و دهڵێم ههرچی بۆ كورد كردوویانه بهفیڕۆ نهچووه، چاوهڕێی شتی باشترم كه ئهنجامی بدهن بۆ كورد، ههر نهتهوهی كورد دۆستمانه بهدڵ و بهگیان، ئێمه چاوهڕێی چی بكهین له عهرهب و فارس و تورك كه ئهگهر بۆیان بكرێت تهنیا له دژی بهرژهوهندییهكانی ئیسرائیل له ناوچهكهدا كار دهكهن.
ئیسرائیل-كورد: ئهگهر پهیامێكی تایبهتت ههبێ بۆ خوێنهرانی گۆڤاری ئیسرائیل-كورد له كوردستان؟
میخائیل ئهپل: من لێرهوه پڕ بهدڵ زۆر سوپاستان دهكهم، هیوای تهمهنی درێژتان بۆ دهخوازم و هیوادارم بهردهوام له خزمهتی گهلهكهتاندابن.
ئیسرائیل-كورد: ئێمهش زۆر سوپاست دهكهین پرۆفیسۆر بۆ تهرخانكردنی ئهو كاتهی تێیدا سوودمان له ئێوه بینی.
گۆڤاری ئیسرائیل-كورد ژماره 10
هڤپەیڤین: دینۆ دانیال/ئیسرائیل
پرۆفیسۆرعۆفرا بینگۆ سەرۆكی ناوەندی لێكۆڵینەوەی ((مۆشی دایان)) بۆ لێكۆڵینەوە لە بارەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست وئەفریقیا لە زانكۆی تەلئەبیب.لە چاوپێكەوتنێكی تایبەتدا لەگەڵ گۆڤاری ئیسرائیل-كورد،باسی كۆمەڵێك خاڵی گرنگ لە داهاتووی رۆژهەلاتی ناوەڕاست،عێراق و كوردستان دەكات، ئەو زۆر بە وردی تیشك دەخاتە سەر پێوەندیی كورد و ئیسرائیل لە داهاتووی ناوچەكەدا و باسی كۆمەڵێك خاڵی هاوبەشی كورد و ئیسرائیل و هەروەها لە رووی گرینگی كوردستان بۆ ئیسرائیل لە بواری ژیۆپۆلێتیك و دەولەمەندی ژێرخانی كوردستان دەكات.
ئیسرائیل-كورد: سەرەتا لە خۆتانەوە دەست پێ دەكەین؟
عۆفرا بینگۆ لە ساڵانی چلی سەدەی ڕابردوو لە شاری(حەلەب)لە سوریا لە داێكبووە، لە ماڵباتیكی جوولەكە، باوكی بە ناوی(كەمال بەسول) و دایكی بە ناوی(لەتیفە)لە ساڵی (1954)دا گەراونەتەوە بۆ ئیسرائیل ، (عۆفرا بینگۆ)لە سەرەتاوە دەستی كردووە بە خوێندن لەزانكۆ لەئیسرائیل وراپۆرتی كۆتایی بروانامەكەی لە سەر كورد بووە ،ئەم خانمە زۆر گرنگی بەمەسەلەی كورد داوە و خۆی بە هاوبەشی خەمی ئەم نەتەوە بەشخوراوە دەزانی،لە زۆر كۆروكۆبوونەوە لە ئەوروپا بەشداری كردووە، لە گەڵ بڕا كوردەكانی بۆ دەڕبرینی هەستی خۆی بەرامبەر گەلی كورد بە هەموو بەشە كانیەوە لە كوردستانی گەورەدا.زۆر نامیلكەو بابەتی نووسیوە لە بارەی كورد بە تایبەتی پارچەی باشووری كوردستان،ئەو خانمە وەك من بینیم كە زۆر دلسۆزە بۆ كورد،هەموو ئاواتی ئەوەیە كە نەتەوەی كورد وەك نەتەوەكانی جیهان خاوەنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆی بێت ،چ وەك كوردستانی گەورە، یان وەك ئەو نیمچە سەربەخۆیەی كە ئێستا لە باشووری كوردستان دروست بووە و كورد لە چوارچێوەی سیستەمی فیدرالێ عێراق توانانی هەنگاوێك لە سەربەخۆیی نزیك بێتەوە.
ئیسرائیل -كورد: تۆ وەك مامۆستایەكی زانكۆ و پرۆفیسۆرێك،زیاتر چ هانی دای كە بیر بكەیەوە لە سەر عێراق و بەتایبەتی كوردستان بنووسی و پسپۆریەكەت لەم بارەیەوە بێت؟
عۆفرا بینگۆ: من لە سەرەتاوە باسم كرد، نامەكەی پسۆریەكەم لە بارەی كوردەوە نووسیوە،لەم بارەیەوە من شارەزایەكی باشم پەیدا كردوە، بەحوكمی خویندن و نووسینەكانم ،من لە سەرەتا باسم كرد كە من پێم باش بوو لە سەردەولەتی عێراق بنووسم ،من لە داێكبووی سوریام ولە شاری (حەلەب) لە داێكبووم ونزیكم لە سنوری عێراق و بەتایبەتی كوردستانی باشوور،من لە تەمەنی زارۆكیەوە دەبیسم و دەزانم كە كوردەكان دژی داگیركەرانی كوردستان بۆ هێنانەدی مافەكانی خۆیان كە، ئەمەش خەباتێكی رەوای هەموو گەلانی جیهانە لەسەرئەم گۆی زەویەدا شۆڕش دەكەن. هە موو دەوڵەتە یەك لە دوای یەكەكانی عێراق دانیان بە مافەكانی كورد نەناوە، نەتە وەیەكی ژێردەست بوون، تا ئەم ساڵانەی دوایی،لە كوشتارو وێرانكاری و كوشتنی بە كۆمەڵ و جینۆسایدی كورد بەولاوە هیچیان بۆ ئەم نەتەوەیە نەكردوە.لە شۆرشی شیخ مەحمود، كە دژی ئینگلیز بوو، تا شۆڕشی بارزانی و هاتنی رژێمی كۆماری عە بدولكەریم،شۆرشی سالی (1961)وە تا دەگاتە كیمیابارانی هەلەبجە و گۆری بەكۆمەلی كورد زیاتر لەوە چ ماوەبیكەن دژی ئەم نەتەوە بی دەسەڵاتە.
ئیسرائیل-كورد: تۆ وەك مرۆڤێك كە لە سوریا لە دایكبووی،بۆچوونتان چییە لەسەر سیاسەتی دەوڵەتی سوریا بە رامبەر كوردەكان وغەیری كورد؟
عۆفرا بینگۆ: لەسەرەتادا من دەمهەوێت باسی ئەوە بكەم كە (ئایدۆلۆژیای بەعس) دژی هەموو بیروباوەڕیكی ئازادە،جا ئەو بیروباوەڕە كورد بی یان غەیری كورد،ئەوان دەلێن ئەوەی ئینتمای بۆ (بەعس) نەبێ ولە گەڵ ئێمە نەبێ ئەوە بەخائین دەژمیردرێ،چونكە بە باوەڕی ئەوان سوریا دەوڵەتێكی عەرەبیە لەسەربنەماكانی ئایدۆلۆژیای بەعس دامەزراوە،كوردەكان لەم وڵاتەدا لە هەموو مافە سەرەتاییەكانی ژیان بێ بەشكراون،لەزمان وداب ونەریت وجەژنی نەتەوەیی وگەڵی شتی تر،زیاتر لە (200) هەزار كورد لە سووریە،ئەوەی من بزانم بێ بەشن لە رەگەزنامەی سوریە،كە سوریا ئەوان وەك بیگانە وكۆچبەر سەیردەكات ومافی ئەوەیان پێ نادات كە ببنەخاوەنی ڕەگەزنامەی سوری. بەڵام لەم ساڵانەی دواییدا لە ئەوروپا ئەوەی من ئاگادار بم، جمووجۆڵیكی زۆر هەیە لە دژی رژێمی بە عس و كورەكەی ئەسەد،رێكخراوەكانی مافی مرۆڤی ئەوروپا، هێزو تەوژمی خۆیان بەكار دینن، بۆ چارەسەركردنی ئەم مەسەلەیە،لە لایەكی تر كوردەكان جمووجۆڵیكی باشیان دەست پیكردوە،بۆ ئاگادار كردنەوەی دەوڵەتانی ئەوروپا كەئەم رژێمە،چۆن بە هەموو شێوەیەك مافەكانی گەلی كورد پێشیل دەكات.ئەگەر ئەم جمووجۆلەی چالاكڤانانی كوردی رۆژئاوا بەو شێوەیە بەردەوام بێت، شتێك بەدەست دهەێنن بۆ گەلەكەیان،(رژێمی ئەسەد) ناچاردەكەن دان بە مافەكانی گەلی كورد دا بنێ.كتێبەكەی (تالب هیلاڵ) بە راستی ئەوە دەردەخات كە فاشیزمن ودڕەندانە دژی لاوانی كورد كار دەكەن بۆ لە ناو بردنیان،ئەمە لە (ئایدۆلۆژیای بەعس)دا هاتووە،دژی هەموو مرۆڤیكی ئاشتی خۆاز بیت.
ئیسرائیل-كورد: ئێوە پەرتۆكیكتان نوسیوە لەسەركورد بە ناوی (شۆرشی كورد لە عیراق-هێلی سەوز)،هەرچەندە من ئەم پرتۆكەی ئێوەم نخوێندۆتەوە،تۆ لەو پرتۆكەدا باسی چێ دەكەی لەسەر كورد بەگشتی؟
عۆفرا بینگۆ: من ئەم كتێبەم نووسیوە،كاتی خۆی لەسەرشۆرشی كورد، لە كاتی هاتنی (بەعس)یەكان بۆ كورسی دەسەڵات تا دەگاتە كیمیابارانی هەلەبجە،ئەم هەموو ساڵانە لەشەڕ وشۆرو گفتوگۆی دەوڵەت لەگەڵ كوردەكان بۆ گفتوگۆ وپلانی رژێمی عێراق بۆ كوشتنی سەركردەكانی كورد،بەتایبەتی بارزانی وكورەكانی كاتی خۆی،یاسای ئۆتۆنۆمی لەساڵی (1970)دا وگفتوگۆی ئەم چەند ساڵە،باشتركردنی باری گوزەرانی خەڵك لەكاتی شۆرش، ئەوانەی توشی زیان بوون دەبێ قەرەبوویان بكەنەوە ،ئازادی زمان وخوێندن بەزمانی كوردی لە هەمووناوچەكانی ژیر دەسەڵاتی كوردەكان. كۆتای هێنان بە شۆرش لەسەردەستی(شا وسەدام حوسین) وگەلێك لە وڵاتانی عەرەب لە پەیمانە شوومەكەی جەزائیردا،لە سەردەستی (هەوار ریبوو مەدییەن)سەرۆكی ئەوكاتی جەزائیر،كاوڵكردنی كوردستان لە ساڵانی هەشتاكان وكیمیابارانی هەڵەبجە و شوینەكانی تر،كووشتنی بەكۆمەلی كوردەكان وراپیچ كردنیان بۆ بیابانەكانی خواری عێراق بەزۆرەملێ،هێنانی عەرەبەكان بۆ شۆنی باب وباپیرانی كورد و زەوت كردنی موڵك وماڵی كورد لە كوردستان.
ئیسرائیل-كورد :بۆ ئێوە بەشی كوردی ناكەنەوە لە زانكۆی تەلئەبیب،وەك هەموو زانكۆكانی جیهان كە بەشی زمان و ئەدەبی كوردی لی دەخوینری؟
عۆفرا بینگۆ: من زۆری كۆرسەكانم لەسەركورد دەڵیمەوە،لەم كۆرسەی دوایدا،چەند خوێندكارم هەبوو لەسەركوردو مێژووی كورد دەیانەوی پسپۆری وەربگرن،چەند كۆرسیان وەرگرتوە لەم بارەیەوەلەلای ئێمە، وەك زانكۆكانی جیهان نیە،كە بەشێكی تایبەت هەبێ لەسەركورد بەتەنیا،تەنیا چەند كۆرسیك وەردەگرن لە بارەی كوردەوە.كۆرسەكانی ئێمە تەنیا لە سەررامیاری ومێژووییەنە،لەسەر هەموو بەشەكانی كوردستان،ئیستا من خوێندكاریكم لەسەر ئایینی(ئێزیدیەكان)كە كوردن وبەڵام موسڵمان نین بە پڵەی زۆر باش تەواوی كرد،خوێندكاریكی تر لەسەر مەسەلەی كورد وكێشەی(پەكەكە)لەتوركیا تەواوی كرد،هۆكاری سەرهەڵدانی(پەكەكە) لە توركیادا چ بوو،ئامانج و پرۆژەیان چێیە،بۆ دوا رۆژی كورد لە باكووری كوردستان.
ئیسرائیل-كورد: ئێوە سیاسەتی دەوڵەتی توركیا لەبەرامبەر نەتەوەی كورد چۆن دەبینن،لە سەدەی ڕابردووە تا ئێستا،هەروەها دوا رۆژی نەتەوەی كورد چۆن دەبینن لە باكووری كوردستان (توركیا)؟
عۆفرا بینگۆ: من لەوباوەڕەدام كە توركیا ئێستا خەرێكە گۆڕانكاری دەكات لە ناوخۆ لەسەر كێشەی نەتەوەكانی تر و بە تایبەتی كورد،پێڤاژۆی كرانەوەی توركیا بەرووی كورد،هەرچەندە چەند لایەنیكی توندرەو هەنە دژی ئەم رەوەشی ئێستا،بەڵام ئەوانەی پشتگیری لە كرانەوەی توركیا دەكەن زیاترن،هەرچەندە توشی زۆر تەنگ وچەڵەمە بوونەتەوەی لە لایەن چەند پارتی رەگەز پەرستی ناوخۆی توركیا، ئێستا توركیا لە ژێر گوشاری وڵاتانی ئەوروپا و ئەمریكادایە و بۆ چوونە ناو یەكێتی ئەوروپا پێویستە كە چاك سازی بكات، دەبێ لە یاسای بنەرەتی توركیادا گۆڕانكاری بكرێت،دەبی دان بەمافی هەموونەتەوەكانی غەیری توركدا بنێ،كە كوردیش یەكێكە لەم نەتەوانە كە مافە سەرەتاییەكانی لێ زەوت كراوە،كورد لە توركیا ئەمرۆ یا سبەی بە مافی خۆی هەردەگات،نازانم من سەرژمیری تەواوم لانیە،كە ژمارەی كوردەكان چەند ملیۆنن،بەڵام بەگویرەی ڕاپۆرتەكان،دەلێن كە(25)ملیۆن كورد هەیە لە توركیا،ئەمەش مافی سەرەكی خۆیانە كە بگەن بە هەموومافەكانیان وبگەن بە ئامانجی خۆیان،هەروەك دەزانین دادگای باڵای توركیا، دەتەپە كە تەنیا پارتیكی كوردی بوو لە توركیا ولە پەرلەماندا بەشدار بوون قەدەغە دەكات،بەڵام هەر لەشۆنی ئەوپارتێكی تر دەست بەچالاكی دەكاتەوە،ئەمەش ناتۆانی هیچ چارەسەری ئەم پرسە گەورەیە بكات،توركیە و كورد دەتۆانن لە ڕێگەی گفتوگۆیەوە بگەن بە چارەسەری و ئاشتی، ئەوەش دەتوانی خزمەت بكات بە پرۆسەی ئاشتب لە ناوچەكەدا،بەشەڕ و سیاسەتی ئینكار و سڕێنەوە،هیچ نەتەوەیەك لە ناوناچی،ئەوە بینیمان كە سەدام حوسین چۆن گازی كیمیایی بەرامبەربە كوردەكانی عێراق بەكار هێنا،كۆتاییەكەی چی بەسەرهات،نەتەوەی كورد لە عێراق پێگەی خۆی زیاترچەسپاند ومافی زیاتری دەست كەوت.خەڵكی توركیا زۆردلخۆشن بە پێڤاژۆی كرانەوە بە رووی كورد دا،چۆنكە ماوەیەكی زۆرە كە توركیا شەڕ لە دژی كورد و تەڤگەری ئازادیخۆازی كورد دەكات و هیچ دەستكەوتێكی نەبووە جگە لە كووشتن و وێران كاری و ئاوارە بوونی خەڵكی سڤیلی كورد،بۆیە ئیتر قۆناغی شەڕ دەبێ كۆتایی بێت و شەڕ ناتۆانی چارەسەری كێشەكان بكات.
ئیسرائیل-كورد :ئایا دەتوانین پێكەوە بەرنامەیەك ئامادە بكەین لەسەر داب ونەریت و ژیانی كورد،وەك نامیلكەیەك بۆخوێندكارانی ئیسرائیل،داوا لە دەوڵەت بكەین بۆ كردنەوەی بەشی كوردی لە رادیۆ وتەلەفزیۆنەكانی ئیسرائیلدا؟
ئۆفرا بینگۆ: بۆ ئامادەكردنی نامیلكەیەك لەسەر ژیان وداب ونەریتی كورد،من ئامادەم و زۆرخۆشحالم كە یەكێك زمانی كوردی بەباشی بزانێ ویارمەتیم بدات، بۆ ئامادەكردنی ئەم كارە پیرۆزە،تا بتوانم تۆزیك لە خەمەكانی ئەم نەتەوە زوڵم لێكراوە بگەینمە بەر ڕای گشتی نەتەوەی جوولەكە وگەلانی سەرزەوی وتا تۆزیك لە ئێش وئازارەكانی نەتەوەی كورد تێبگەن.بۆكردنەوەی بەشی كوردی لە رادیۆو تەلەفزیۆنەكانی ئیسرائیلدا،ئەمە شتێكی مەحالەوخۆت لێرە دەژی و باش دەزانی ئیسرائیل فڕەنەتەوەیە،ئەگەرهەر یەكێك لەوانەش داوای بەشی خۆی بكات،لە رادیۆ وتەلەفزیۆن،ئەوە دەبی دەیان كەناڵی تیڤی ئیسرائیل بكاتەوە كە بەشی هەمووشیان ناكات،لێرەدا خاڵێكی گرنگتر هەیە،ئەوەیش گەلانی ناوچەكە، بەم كارە زۆردڵگران دەبن وبەتایبەتی ئەوانەی پەیوەندیان لەگەل ئیسرائیل هەیە،لێرەدا ئیسرائیل نایەوێ ئاگرخۆشبكات دژی ئەوان،بەپیچەوانەوە دەیەوێت بۆ لای خۆیان راكێشی وئەوانیشی لێ زوویر نەبن.ئیسرائیل هەر لەزووە یارمەتی كوردەكانی داوە، من لەسەر ئەوباوەڕەم كەئێستاش هەربەردەوامە،بەڵام بەوشێوەیەی كەخۆی دەیەوێت،نایەوی كەس بزانێ كەچی دەكات و چۆن یارمەتی كورد دەدات،چونكە لە رۆژهەلاتی ناوەڕاست تەنیا كورد دۆستی نزیكی ئیسرائیلە،نەتەوەی جوولەكە و كورد لە قۆناغە جیاوازەكانی مێژوودا بەو كارەساتانەدا دەرباز بوونە كەكوردەكان بەسەریان هاتووە،بۆیەجوولەكەكان لە ئازارەكانی گەلی كورد بە باشی تێدەگەن وهاوخەمی ئیش و ئازارەكانی نەتەوەی كوردن.
ئیسرائیل- كورد: تۆ باسی ئەوەت كرد كە بانگ كراوی بۆ كۆنگرەیەك لە ئەوروپا لە كۆتایی ساڵی (2002)دا،تۆلە لایەن كێ بانگهێشت كرابووی و ئامانج چ بوو،لە بەشداریكردنی ئێوە لەم كۆنگرەیەدا؟
عۆفرا بینگۆ: ئەوكۆنگرەیە لەیەكێك لە وڵاتانی ئەوروپا رێكخرابوو،یەكێك لە كوردەكان بەناوی (خالید سالح)كاتی خۆی زۆرنووسینەكانی منی خوێندبۆوە، لەسەر كورد و عێراق،لە ڕێگەی ئیمەیلەوە پەیوەندی پێوە كردم وداوای لە من كرد،كە لەو كۆنگرەیەدا بەشدار بم وئەگەر كات هەبێ ووتارێك پێشكەش بكەم،ئەوانەی لەو گۆنگرەیەدا لە نزیكەوە چاوپێكەوتنم هەبوو لەگەڵ خالید سالح وهوشێارزیباری ودكتۆر بەرهەم سالح و د.مەحمود عوسمان،چەند كەسی تر لە سەركردەكانی كورد لەوێ ئامادە بوون،ئەوە پێش روخانی سەدام بوو،من بەش بەحالی خۆی ئە وەی لە دەستم بێت بە نووسینەكانم یارمەتی كورد دەدەم،تا ئەو كاتەی كە دەبینم ئالای كوردستان لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەكگرتوەكان دەشەكێتەوە پشتگیری لە نەتەوەی كورد دەكەم،من لەسەر ئەوباوەڕەم كە دەسەڵاتی كورد لە كوردستانی عێراق دریخی ناكات بۆ هێنانەدی ئاواتەكانی هەموو گەلی كورد لە جیهاندا،چونكە هەموو بەشەكانی تری كوردستان چاویان بریوەتە ئەم بەشەی كوردستان كە بتوانن یارمەتی كوردی پارچەكانی تری كوردستان بكەن،من لەسەر ئەو باوەڕەم كە كورد لە پارچەكانی تری كوردستان بەم نزیكانە دەگەن بە مافە رەواكانی خۆیان و ئازاد دەبن لە زوڵم و زۆری دەوڵەتانی داگیركەر.
ئیسرائیل -كورد: هەروەك دەزانن ئێران ئێستا وەك گەورەترین مەترسی بۆ سەر پرۆسەی ئاشتی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا سەیر دەكری،ئێوە سیاسەتەكانی ئێران لە كۆمەڵگای رۆژهەڵاتی ناوەڕاست چۆن دەبینن؟
عۆفرا بینگۆ: من لەسەر ئەو باوەڕەم كە هاولاتیانی ئیران زۆربەی زۆریان لەم رژێمە بێزار بوونە و چی تر ئەو دەسەڵاتە تیئۆكراسیە قەبوول ناكەن،ئەمەش لەبەرچاومان روون و ئاشكرایە كە هاولاتیانی ئێرانی دژی ئەم رژێمە ودژی دەسەڵاتی ئەحمەدی نەژادن،سەرۆككۆماری ئێران مەحموود ئەحمەدی نەژاد من پێموایە پیاوێكی نەخۆشە،چونكە هەر شتێك رووبدات،دێتە سەرمینبەرەكان ودەلێت،من ئیسرائیل لە ناو دەبەم و لەسەر نەخشەی جیهان دەیسرمەوە،دەڵی كاتی خۆی كۆمەڵكووژی جوولەكەكان كە بە (هۆلۆكۆست) ناسراوە،لە سەردەستی نازییەكان درۆیەوشتێكی هەڵبەستراوە،بەڵكو بۆ ئەوە بوو،كە دەوڵەتی ئیسرائیل دروست بكەن،تۆ ئەم قسانە باوەڕ دەكەی،مرۆڤێك كە لە پۆستی سەرۆككۆمار دابێ بەو شێوەیەی قسە بكات،ئەمە كارێكی زارۆكانەیە،وەك مرۆڤێكی هەرزەكارو نەخۆش وایە،تۆ سەیربكە چۆن خەڵكی نارازی لە دەسەڵاتەكەی لەسەر شەقامەكان دەكوژی، لە سەرشەقامەكان بە بەرچاوی هەموو خەڵك چۆن هاوڵاتیانی خۆیان ئیعدام دەكەن،ئەمەیە كاری دەوڵەتەكەی (ئەحمەدی نەژاد)، ئیسرائیل ئەم پارووە چەورە نیەكە زوو لە قورگی ئاوابێ و بیخوات، بەڵكو وەك مار پیوەی دەدات،بەلام ئێمە سەبرمان زۆرە وكاتی خۆی نەهاتووە،ئەگەر نا ئیسرائیل دەتوانی لەگەڵ هەمووجیهان شەڕ بكات لە یەك كاتدا، بەڵام نایەوێت بەرەوتیرۆربڕۆات ،ئیسرائیل هەمیشە لەگەڵ ئاشتیە و ئاشتی پارێز و ئاشتخۆازە.
ئیسرائیل -كورد: وەك ئاكادیمیەكی لە زانكۆ و سەرۆكی سەنتەری مۆشی دایان بۆ لێكۆڵینەوە،كە بەشێكی گرنگەلە رووی گەشی دەوڵەت لە راگەیاندن وهەواڵ،تۆ چۆن دەرۆانیتە گۆڤاری ئیسرائیل-كورد، كە لە كوردستان دەردەچێت و بڵاو دەكرێەتەوە؟
عۆفرا بینگۆ: ئەمە كارێكی زۆرگرنگ ودڵ خۆشكەرە،بۆئیمە لە ئیسرائیل گرنگە كە كورد لە هەرێمی كوردستانی ئازاد بتوانن لە ئێستاوە لەسەر مەسەلەی پەیوەندی نێوان ئیسرائیل و كوردستان كار بكەن وپەرە بە پەیوەندی نێوان ئێمە وخۆیان بدەن،لە لای من زۆر شتێكی سەیر نیە،چونكە هەمووكات نەتەوەی كورد سۆزی هەیە و دڵی لە گەڵ ئیمەیە،لە زامەكانمان تۆزێك شارەزابوونە،هیوادارم شتی زیاتری بەدواوەبێت، دەست خۆشی لە هەموو بەرپرسان و ستافی گۆڤاری ئیسرائیل-كورد دەكەم لە كوردستان ودەرەوە، هەردەم بەڕەو پێشەوە بچن بۆخزمەتی گەلەكەیان، ئەمەش بەشێكە لە بوژانەوەی گەل لەم بارودۆخەدا.
ئیسرائیل -كورد: ئێمە وەك ئیسرائیلییەك دەزاننین،كە چەند ساڵە پەیمانی ئاشتیمان لەگەڵ میسر وئۆردن واژوو كردووە، بۆ تا ئێستا شتێكی وا نابینین لەم وڵاتانە كە گۆڤار یا رۆژنامەیەك هەبێ گرنگی بەمەسەلەی ئیسرائیل بدات؟
عۆفرا بینگۆ:تۆ تۆزێك شارەزای لە ئەقڵیەتی دەوڵەتانی عەرەبی وئەوان ئێستاش لایانوایە ئێمە میوانین لە سەرخاكی خۆمان،ئەگەر بۆیان بكری دەمان سڕنەوە لەسەر زەوی یان، هەموومان دەخەنە ناودەریا،بۆیە شتی وانابێت لەم وڵاتانەدا،ئەوان چۆن دان دەنێن بە وجودی ئیسرائیل،یا گۆڤار دەردەكەن لەبەرژەوەندی ئێمە،دەبێ هەموو ئیسرائیل بزانن كە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست تەنیا دۆستی نزیكمان نەتەوەی كوردە،ئێمە چاوەڕوانی هەنگاوی باشترین لە گۆڤاری (ئیسرائیل-كورد)،بەڵام بۆ ئەم كات وساتە شتێكی زۆر باشە دەستیان دەكوشم وهیوای بەختەوەریان بۆ دەخۆازم،حەز دەكەم سەردانیان بكەم لە نزیكەوە بزانم چۆنن.من لەسەر ئەو باوەڕم گەلی كورد زۆركۆلنەدەرە و دەتوانی خزمەتی باش بكات بۆنەوەكانی دوا رۆژی.
ئیسرائیل -كورد:جەنابتان چۆن دەروانیتە سەركردایەتی كورد لە باشووری كوردستان ،داهاتووی كورد چۆن دەبینن لە باشووری كوردستان (عێراق)؟
عۆفرا بینگۆ: من گوتم گەلی كورد وسەركردەكانی،بە تایبە تی باشووری كوردستان زۆر دەمیكە هەوڵدەدەن بۆ هێنانەدی ئاواتەكانی نەتەوەی كورد وئەوان بە ئاقارێكی باشدا رۆیشتوون،رێچكەیەكی باشیان هەڵگرتووە،ئەگەرهاتوو لەسەر ئەم كارەیان بەردەوام بن،من زۆر گەش بینم كە شتێكی زۆرباش دەكەن بۆ خزمەتی نەتەوەكە یان،ئەمرۆ كوردستان وەك دەوڵەتێك وایە لەناو دەوڵەتێكی تر،تەنیا ئەوەی ماوە بڕیاربدات بۆ سەربەخۆی،ئەوێش كاتی خۆی دێت،چونكە سەركردەكان دەزانن بارودۆخی ناوچەكە كەی لەبار بوو،ئینجا بڕیاری سەربەخۆیی دەدەن،هیوای سەركەوتن و سەرفرازیان بۆ دەخۆازم،ئاشتی بەرقەرار بێت لەناوچەكە،گەلی كوردیش بگاتە ئاواتە كانی خۆی.
ئیسرائیل -كورد: بلاوكراوەكانی تۆ لە سەركورد لە چ سایتك هەیە كە خوێنەری كورد بتوانی ئاشنای بن؟
عۆفرا بینگۆ: من ئەوەی دەێنووسم لە ویب سایتی(كوردیش میدیا )دا بەزمانی ئینگلیزی بڵاوی دەكەمەوە،زۆربەی كاتەكان من ووتارم هەیە،بە گویرەی توانا من دەنووسم وئەوانێش بڵاوی دەكەنەوە،ئامادەم بۆ وێب سایتی ئیسرائیل-كوردیش بابەت بنووسم.
ئیسرائیل -كورد :لە كۆتاییدا زۆر سوپاستان دەكەم وهیوای تەمەن دڕیژیتان بۆدەخۆازم و هیوداردارم كە هەمیشە بەردەوام بن لە پشتگیری كردن لە دۆزی رەوای نەتەوەی كورد لە هەموو پارچەكانی كوردستان.
کوردستان له په رتووکه کان ،له فلیم وگۆرانیه کان
له لایه ن موردخای یونا
موردخای یونا شوین ورۆژی له دایک بوونی -له ساڵی 1938 دا له زاخۆ له کوردستانی عیراق چاوی به دونیا هه ڵهێناوه:
دهرجووی زانکۆی عیبری له ئه دهبی عیبری له زانکۆ له سه رگه لی یه هودی ئیسرائیل، دهرجووی په یمانگای کارگیری وه کۆرسی ته واوکاری له کارگیری هاولاتیان وهک پردی په یوهندی نیوان دهوله ت ورۆله کانی گه ڵ.
شوێنی کارکردنی- له هینانی هاولاتیه یه هودییه کان ماوهی 40 ساڵ وه له ساڵی 1997 دا وازم لێ هینا بۆ کاری خانه نیشین ی و وهک جیگری به ریوهبه ری گشتی بۆ یارمه تی هێزی کار بۆ خه لک.وه له وکاته وه من خه ریکم به لیکۆلینه وه له سه ریه هودی کوردستان.
عادات وته قالید ،زمان ،وه میرات وشتی تر وه یه که م په رتووکم له سه ر یه هودی کوردستان بوو.
په رتووکه کان :وون بوون له خاکی ئاشوور- ئه م په رتووکه دهرجووه له ساڵی 1988دا لیکۆلینه وه به کورتی له سه رله دایک بوونی یه هودییه کانی کوردستان له کاتی ئاشووریه کان وبابلیه کان تاکو کۆچی گه ورهی یه هودییه کان له ساڵی 1950-1951 دا،جه ماوهری یه کگرتووی یه هودییه کانی کوردستان وه جه ماوهری یه هودییه کانی زاخۆ وه په رتووکه که به وینه وه باسی ژیانی یه هودیه کانی کوردستان دهکات،ناوی بنه ماڵه ی یه هودییه کانی زاخۆ وه شوینی نیشته جی بوونیان وه نه خشه ی شار وه له کۆتای په رتووکه که فه رهه نگیکی ئارامی عیبری هه یه.
فه رهه نگی ئارامی -کوردی -عیبری:فه رهه نگه که به دوو به ش دهرچوو له ساڵی 1999 دا وه پێک هاتبوو له دایک بوونی زمانی ئارامی کۆن وه گۆرانی تاکو زمانی ئارامی نوێ که له سه رزاری یه هودییه کانی کوردستان دهبیسترا، وه ئه مرۆ به هه زاران ووشه ی ئارامی نوی به وهرگیران بۆ عیبری به وێنه له سه رکتێبی پیرۆز (ته حناخ) دا،قسه وقسه ی نه سته قی ئارامی له په رتووکی تر دا.
ئه نسکلۆپیدیای یه هودی کوردستان:ئه نسکلۆپیدیای یه هودی کوردستان،عیراق،ئیران،تورکیا،سوریا،ئازربایجان، وه پیاوانی (نه شدیدان).که له کۆتای ساڵی 2003 دا دهرچوو به سێ به رگ له 1500 لاپه رهدا له ئه نسکلۆپیدیا ی گشتی له 13 به ش،له دایک بوونی نه ته وهی کورد وه ته نگ وجه له مه ی دروست بوونی دهوله ت،وه له دایک بوونی یه هودییه کان له کاتی ئاشوور وبابل دا،وهه جه ماوهری یه هودییه کانی کوردستان ریخراو نوینه ریان،وه په یوهندیان له گه ل یه هودییه کانی ئیسرائیل به دریژایی هه ر هیرشیک بۆ سه ریان که ئه وان له وی نه بوون،زمانیان که پاریزراوه به هه زاران ساڵ،ژیانیان رۆژ به رۆژ له ناو خیزان وکۆمه لگا،وه سه رکرده یان به دریژای ساڵ وژیاندا،باوهر هینانی گه ڵ،په روهرده،دهرچوونی په رتووکخانه،خه ریک بوون به بازرگانی وه به دهرامه ت،جل وبه رگ،خوراردن و خواردنه وه،هاتن بۆ ئیسرائیل،ژیان له ناو (چادرهکان)وه کاتی گه مارۆی ئابووری له ژیانی ناو ئیسرائیل وه گه لیکی تر.... وه له ناو ئینسکلۆپیدا که دا ژیانی خه لک نوسراوه وه چۆن په یوهندیان له گه ڵ یه کتر وکه سانی تردا له کاتی شه ر دا له کوردستان وه سه رۆک خیزانه کان .
فلیمه کان: له به ندی یه وه بۆ رزگار بوون- فلیمیکه له سه ریه هودیه کانی کوردستان له ساڵی 2005دا دهرچووه له کاتی به ند بوونیان له کاتی ئاشوور وبابل دا تاکو سالانی 50-1951 دا له سه ری له کوردستان وله ئیسرائیل ماوهی 160 خوله ک دا.
کوردستان: هه ریمی کوردستان،دانیشتوان،میژوو وه ته نگ وجه له مه بۆ سه ربه خۆ بوون.
جه ماوهری یه هودییه کانی کوردستان:باشرین بنه ماله له کوردستان،عیراق،ئیران ،تورکیا،سوریا،ئازهربایجان،وه شوین کاریان.
میوانی ژیان:باری خیزانی،ماڵ وگه رهک،خواردن،خل وبه رگ،بازرگانی وکارو ژیان،ئاین وباوهر هینان،په روهردهو فیر کردن،گۆرانی وسه ما،جه ژنی -سه هرانه-،گۆری پیاو چاکان،ژیانی رابردوو،ساڵی رابردوو،زمان وئاداب.
کاروجالاکی و جولانه وهی زایۆنیه ت وه بۆ سه رهوهی: کاری نهینی زایۆنیه کان له عێراق،هاتن بی یاسایی،هاتنی گه وره سه رهتای سالانی په نجای سه دهی رابردوو،هاتن بۆ خێوهتگاکان.
پیاوه ماقولانی ئاینی له عیراق وکوردستان.
بارو دۆخی که سایه تی له کوردستان.
باوهرهینانی گه ڵ وه پزیشکی خۆماڵی (شعبی).
گۆرانیه کان:
له رۆژانی ژاین له کوردستان گۆرانی کوردی کرمانجی وه گۆرانی بیژان وهکو (حه سه ن جه زراوی). (موحه مه د عارف جه زراوی) ،(عیسا به رواری) ،(مریم خان) وه گه لیکی تر....
Walla! Mail - Get your free unlimited mail today
|
نموونه ش بۆ ئه مه له سوریا دا،وا هه لسوکه وت دهکات له گه ڵ کورد که له باوک وباپیران له وی بوون وژیاون،وهک بیگانه حسابیان بۆ دهکات وه قه دهغه یه رهگه زنامه بۆیان،وه گواستنه وه سه فه ر بۆیان زۆر زهحمه ته،له ناو ووڵاته که یان،وه گه شت کردن بۆ دهرهوهی ووڵات قه دهغه یه بۆیان؟ بۆچی دژایه تی ئیسرائیل بکه م،وه من دهبینم دیموکراتیه که ی،چۆن باشترین شت بۆ هاولاتیه کانی هه ڵدهبژیرێ،له ریگای کارتی دهنگ دانه وه،وه هه موو که س لێ پرسینه وهی له گه ڵ دهکری ئه وکه سه هه ر جه ند گه ورهبی له دهسه لات،ئه گه رهاتوو هه له یه کی کرد یان به شیوهیه کی باش دهسه لاته که ی به کار نه هێنا،که له به رژه وهندی ووڵات نه بی،وهکو هه رهاولاتیه کی ئاسایی ووڵات،به گویرهی یاسا،وهکو دهبینن له ووڵاتانی عه رهبی دهسه لات (مه لیکی) وولاته نابی که س له قسه ی بکات وه نابی لی پرسینه وهی له گه ڵ بکری ئه گه ر هاتوو جاک وخراپی کرد.وه به پشتاو پشت دهروات له باوکه وه بۆ کور،یان هه لبژاردن وهکو شتێکی سه رپێ یه،دووره له هه موو سه ربه خۆیه ک،وه دیموکراتیه ت،وه ئامانجه کانی دهزانین له سه رهتاوه %99.99 ،وه له گه ڵ ئه وهش حاکمی عه رهبی هه موو شتێکه به بی هه موو شت،له هه موو ووڵاته کان،له سه رو له ژیر دا،ئه وله سه رووی هه موو یاسایه که،وه له دهستوور گه ورهتره،وه ئه وهه موو شته،ئه وگه ورهیه وه که س له وگه ورهتر نیه. بۆچی دژی ئیسرائیل بم،وه دهبینین ،له کاتی دروست بوونی دهوله تی ئیسرائیل له سالی 1948 دا،ئه وهی دهلی دهی کات،وه شت له نه بوونه وه دروست دهکات،وه گوێمان له عه رهب دهبێ دهڵین و هیچ ناکه ن،وه قسه کانیان به س سه رزاری یه. بۆچی دژی ئیسرائیل بم،کیانێکی دروست کراو ،به گوێرهی قسه ی عه رهبه باشه کان،وه بیردۆزهکانیان له (یه کێتی،سه ربه خۆیی ،شوشیالیستی) وه دروشمه که یان که (عه رهب یه که و ئاینیشیان یه که)،وه ئاین چارهسه ره،وه شه ریعه ت دهرجوونه له م گیروگرفتانه،وه عه رهب دهلێن ئیسرائیل دروست کراوه،ئه مه به جوێرهی روانینی ئه وان،وه چۆن توانی په ره به ته تۆم بدات وه بۆمبی ئه تۆم دروست بکات وه ببیت به دهوله تی پێنجه م له جیهان له بواری ئه تۆمدا(که زیاتر له 200 کلاوی ئه تۆمی هه یه ئه وهی که زانراوه)له ماوهی چه ند سه دهیه ک له دروست بوونی دا،تاکو ئیستا عه رهب نه یان توانیوه دهرزیه ک دروست که ن که کوون کردنه که ی له دهرهوه بۆیان دێ. بۆچی دژی ئیسرائیل بم،یه هودییه کان له جیهان له 15 ملیۆن زیاتر له ناو ئیسرائیل وله دهرهوهی ئیسرائیل وه تاکو ئیستا 180 خه لاتی نۆبلیان له فیزیاو کیمیاو ته ندروستی وفیزیه لۆجی وزانیاری وئابووری و ئه دهبیات وهرگرتووه،وه 9 له ئاشتیدا ،به رامبه ر 12 خه لات که یه کیکیان له فیزیا بۆ زانای پاکستانی عه بدولسه لام له ساڵی 1979 دا،وه یه کیک له فیزیا بۆ میسریه ک ئه حمه د زویلله ساڵی 1999دا وه دووانیان له ئه دهبیات بۆ نه جیب مه حفوزی میسری ساڵی 1988دا وه یه کیک بۆ تورکی ئۆرهان باموک له ساڵی 2006 دا،وه هه شته که ی تر له خه لاتی ئاشتی بۆ ملیارێک و400 ملیۆن ئیسلام. بۆچی دژی ئیسرائیل بم،پاش (هۆلۆکۆست) دا له کوژراوانی به ملیۆن تاکو ئیستا له ئێسق پاش ماوهکانی مردووهکانی دهگه ریت بیان هینێته وه بۆ ئیسرائیل وه له وی بیان نیژی. من له بچووکیه وه مامۆستاکه م وای فیر کردووم که دژی ئیسرائیل بم ،جا نازانم خودی مامۆستاکه بوو یان به رنامه که وا بوو که دژی ئه م دهوله ته بم،به ڵام له دوایدا من ئه وهم بۆ روون بۆوه که دژی ئه م شتانه م که مامۆستاکه م فیری کردبووم له یه که م رۆژی به رزکردنه وهی ئاڵای وولات دا. من ئاڵای خۆم خۆش دهوی ،وه دژی ئاڵای ئیسرائیل نیم. من خاکی خۆم خۆش دهوی،وه دژی خاکی که س نیم. من دهمه وی ئێمه ش کیانه کمان هه بی،وه دژی کیانی که س نیم.
سه رچاوهکان: هه ندی گۆڤارو رۆژنامه ی رۆژانه ی وولات سوودم لێ وهرگرتووه.
|
هڤپەیڤین: دینۆ دانیال/ئیسرائیل
لەو چەند ساڵەی دواییدا لە ناو دام ودەزگاكانی حكوومەتی ئیسرائیلدا،كوردە جوولەكەكان بە شێوەیەكی زۆر چالاك بەشداری بوونە،لە پۆستە بالاكانی حكوومەتی ئیسرائیلدا،لە ئیسرائیل هەرچەندە ڕەكابەری نێوان دووحیزبی سەرەكی ڵیكۆد و كادیمیا لە ئاستێكی زۆر بەرز دایە و بە پێ سەرچاوەكان زۆرێنەی كوردە جوولەكەكان هاوسۆزن لەگەڵ حیزبی كادیمیا و لە هەڵبژاردنەكاندا دەنگی پیدەدن
هەتا دەمرم شانازی بەوەوە دەكەم كە من كوردم و سەربەرزم بە كوردایەتیمەوە
ئەوەش وای كردوە كە ئەوانەی لەگەڵ حیزبە ڕاسترەوەكەی لیكۆد دانە وكاری بۆ سەركەوتنی ئەو حیزبە دەكەن، چڤی بار كە چڤی بارزانی كە ماوەی 21ساڵە وەك پارێزگاری رەمەتگان لەوپۆستەدا ماوەتەوە، لەو هڤپەێڤینەدا لەگەڵ گۆڤاری "ئیسرائیل-كورد" باس لە سەرەتای ژیانی خۆی لە ئیسرائیل و هۆكاری كۆچیان لە زێدی خۆیانەوە لە كوردستانەوە بۆ ئیسرائیل لە ساڵانی 1880 دەكات، ئەو هەروەها پێوایە كە كورد و جوولەكە مێژووییەكی دەرێژیان لە پێكەوە ژیان هەیە و زۆرێنەی كورد حەزیان لە ئیسرائیلە.ئەو بەردەوام خەون بە گەرانەوە بۆ كوردستان دەبێنی و پصوایە كە سەربەخۆیی كورد نزیكبۆتەوە.
ئیسرائیل-كورد: با سەرەتا لە خۆتەوە دەست پێبكەین وبزانین (چڤی بار) كێیە؟
چڤی بارزانی: من ناوم چڤی بارزانیە، كوڕی یەعقوب، كوڕی یودا بارزانیم ، باپیرە گەوڕەم كە ناوی یودا بارزانی بوو لە ساڵانی (1880) دا هاتووە بۆ ئیسرائیل ولە (تەبەرییە) نیشتەجێ بووە ،كاتی خۆی یەكێك لە بنەماڵەكەی لە كوردستان دەرفێنن كە ئافرەت دەبێ، ئەودەچێ تۆڵەی بكاتەوە و مرۆڤەكە دەكوژێ ،لە دوایدا لە كوردستانەوە بۆ خاكی ئیسرائیل كۆچ دەكات ،ئەوكات ئیسرائیل لە ژێر دەسەڵاتی عوسمانیەكاندابوو، لە دوایدا باوكم لێرە لەدایكبووەو ژیاوە و وەك پاسەوانی سنوور كاری كردووە ،پاشتر ژیانی هاوسەری پێك هێناوە لەگەڵ ئافرەتێكی (پۆلۆنی) كە ناوی (براخا كاچ ) بوو،من لە ساڵی (1935) لە گوندی (یونا) لە ناوەڕاستی ئیسرائیل،لە نزیك شاری (تەلەئەبیب) لە دایك بووم،باوكی سێ منداڵم دوو كوڕو كچێك.لە ساڵی 1954 دا چووم بۆ خزمەتی سەربازی لەبەشی (پەڕەشووتووانی) دا وەك ئەفسەرێك كارم كردووە،زۆر پلە و پایەم وەڕگرتووە،هەتا گەیشتە جێگری (ژنەڕاڵ) لە سوپای بەرگری ئیسرائیل، ئێستاش ماوەی 21 ساڵە سەرۆكی شارەوانی شاری (رەمەتگانم) لە تەلئەبیب وخاوەنی بڕوانامەی بەكالۆریۆسم لەزانیاری زانستە سیاسیەكانی لە سەردەوڵەت لە ساڵی( 1975)یشەوە ،تا ساڵی 1968 لە پاریس لە قوتابخانەی بەرزی سوپا خوێندوومە وبەناوی(Ecole de guerre) لە ساڵی 1965 فێری خوێندنی وەك فەرماندەی گەورە لە یەكێك لە (فرقەكانی) سوپا وەك فەرماندە، لە ساڵی (1989)دا بۆ یەكەم جار وەك سەرۆك شارەوانی رەمەتگان هەڵبژصردرام و هەر لەو ساڵەدا چووم بۆ پاریس بۆ جاری پێنجەم بەڵام، ئەم جارە وەك سەرۆكی شارێك و شارەوانیەك چووم بۆ كاری پێویست.
ئیسرائیل-كورد: لە ناو سوپای ئیسرائیلدا دوا پلەت چی بوو، بە چ پلەیەك گەیشتی؟
چڤی بارزانی: ئەو كاتەی كە لە سوپای ئیسرائیل دابووم، لە شەڕی (شەش رۆژە)دا ئەو كات فەرماندەی (كە تیبەی202) بووم لە پەرەشووتوانی كە ئەو كەتیبەیە توانی شاری (غەزە) بگرێ، لە دوایدا بووم بە بەڕێوەبەری قوتابخانەی پەرەشووتوانی لە سوپادا و فەرماندەی كەتیبەی هەرە گەورە بومە لە( رەمەتە گۆلان) ولە شەڕی (كیپوور)دا یان (الحرب غفران) دا بەشداریم كرد لەیەكێك لە ئاكادیمەیە بەرزەكانی كۆڵیژی ئامادەكردنی فەرماندەكان مامۆستا بووم،كە وەك كۆڵیژی ئەركان وایە، قوتابخانەی بەرزی سوپا لە پاریس ساڵی (1976)دا تەواو كرد، دوای كۆتایی خوێندن لە بواری پۆلیسی ئیسرائیلدا كارم دەست پصكرد،وەك فەرماندەی هێزی پاسەوانی سنوور لە ساڵی(1977)دا تا ساڵی(1983).
ئیسرائیل-كورد:بۆ چی ناوی خۆت لە (چڤی بارزانی)یەوە گۆڕی بۆ (چڤی بار )؟
چڤی بارزانی: من لە سوپا بووم وەك ئەفسەرێك لە فەرماندەییدا،رۆژێك هەندێك ئالۆزی و ناكۆكی دروست بوو، لە ئەنجومەنی ئاسایش لە نەتەوە یەكگرتووەكان لە ئەمریكا،(خرۆشچۆف) سەرۆكی ئەوكاتەی یەكیتی سۆڤیەت بوو، لە ناو ئەنجومەنی ئاسایش بوو بە دەمەقاڵی لە گەڵ ئەمریكا وهەڵسابوو پێلاوەكانی خۆی لەسەر مێز دانابوو، بەرامبەر ئەمریكییەكان، سەرۆك وەزیرانی ئەوكاتی ئیسرائیل(داڤیدبن گوریۆن) بۆ فەرماندەیی سوپا بانگی كردم و گوتی،كێ ئێستا لە فەرماندەییە بێت بۆلام دونیا تێكچوو بوو،منیش چووم كە خۆم وەك ئەفسەرێك لەوێ بووم ، لەسەرداوای ئەوچووم، پێگووتم دونیا كاول بووە،منیش گوتم گەورەم بۆ؟گوتی ئەم حاڵ وحسابە بووە لە ئەنجومەنی ئاسایش، پێگوتم تۆ ناوت چییە؟ من گوتم گەورەم، من ناوم چڤی بارزانیە، گوتی بارزانی یانی چی؟ من گوتم ئێمە كوردین لەكوردستانی عێراق لە دەڤەری بارزانەوە هاتووین و بنەماڵەكەمان ناوی بارزانیە.پێ گوتم لەم رۆوە ناوی تۆ(چڤی بار)ە لەجیاتی بارزانی،ئەزیش تەلەفۆنم بۆ باوكم كردو شتەكانم بۆگێرایەوە، گوتی پێم تۆ نایەتەوە بۆ ماڵ دەچی بۆ بەشی رەگەزنامە لە وەزارەتی ناوخۆ و پاشناوی بنەماڵەكەت دەگۆڕی لە بارزانیەوە بۆ (بار) ئەمە قسەی سەرۆك وەزیران ونابێ رەت بكرێتەوە،لەو رۆژەوە من بووم بە چڤی بار، ئێستا زارۆكەكانم،پاشناوی بنەماڵەكەیان دووبارە دەگۆڕنەوە لە (بار)ەوە بۆ( بارزانی) كە پاشناوی بنەماڵەی راستەقینەی خۆمانە.
ئیسرائیل -كورد : بۆ تۆ ئەو كات كە لەگەڵ ئەو گروپە ئیسرائیلیەی تر نەچووی بۆ كوردستان، تا شۆێنی سەگی چۆری بگۆڕی و لە جیاتی ئەو تۆ لەوێ كار بكەیت؟
چڤی بارزانی: من ئەوكات بەڕێوەبەری قوتابخانەی سەربازی بووم لە ئیسرائیل كە مەشق و راهێنانمان دەكرد بە سەربازەكان لە بەشی پەرەشووتوانی وگەلی شتی تر،من ناوم دەرچوو كە بچم بۆ كوردستان خاكی باب و باپیرانم كە زۆربۆی بە پەرۆش بووم بەخزمەتی بگەم و تۆزیك بتوانم یارمەتی گەلە زوڵم لێكراوەكەم بدەم . بەڵام كاری تر هاتەپێش كە لە ئیسرائیل رێگەیان پێنەدام بچم بۆ كوردستان، لێرە زۆر پیویستیان بەمن هەبوو، و(ئەلیعایزەر) نیازی وابوو كە من بچم بۆ كوردستان بە بارازنیم بناسێنێ، بڵی ئەمە(چڤی بارزانیە) وئەمەش سەرۆك بارزانیە، ئەوە بوو نەكرا تا ئێستا هەربەو ئاواتەم كە بگەم بەخاكی باپیرانم وپێیان شادببمەوە و هەتا دەمرم شانازی بەوەوە دەكەم كە من كوردم و سەربەرزم بە كوردایەتیمەوە، پێم وایە گەلی كورد هیچی كەمتر نیە لە گەلانی ناوچەكە كە هەموویان خاوەن سەربەخۆیین، تەنها نەتەوەكەی من ماوە سەربەخۆ بێت،پەنابە خودا ئەمەش نزیكە ومن دەیبینم.
ئیسرائیل-كورد: كاتێ پێشمەرگە كوردەكان هاتن بۆ ئیسرائیل بۆ پەروەردە لە سەر چەك و شێوازەكانی شەرِ،تۆ ئەوكات بەڕێوەبەری قوتابخانەكە بووی،تۆ چۆن هاوكاری ئەم گروپەت دەكرد؟
چڤی بارزانی: ئەوكات كاری من ئەوە بوو كە پێشوازیان لێبكەم و وەڕیان بگرم وهەروەها هاوكارییان بكەم بۆ ئەوەی بەشداری كۆرسەكە ببن، لە ناو قوتابخانەكەدا،من هەر ئەوەندە توانیم هاوكاریان بكەم،لەو كاتەدا سەگی چۆری بوو وەك فەرماندە كە هاوكاری زۆری كردن، كە منیش شانازی پێەوە دەكەم چۆنكە فەرماندەی منیش بوو، لەگەڵ چەند یاریدەدەرێكی تر بۆ مەشق وراهێنان ، ئەوەی من بزانم ئەو گروپە پصشمەرگەیەی كە هاتبوون بۆ ئیسرائیل بۆ ماوەی نزیك مانگێك زیاتر لە لای ئێمە میوان بوون، ئەوان زوو گەڕانەوە بۆ كوردستان، لەبەر ئەوەی هصزی پصشمەرگە لە كوردستان لە شەڕدابوون، دوژمنی كورد لە هێرش كردن دابوو وكورد پێویستی بەم جەنگاوەرانە هەبوو كە هەمووی دوای كۆرسەكە شارەزاییەكی باشیان وەرگرتبوو لە هەموو جۆرە چەكێك وشصوازەكانی شەڕی پارتیزانی لە دژی سوپای عێراق ،ئەوەی من گوێم لێ دەبوو،سوپای عێراق ئەوكات بەشێوەیەكی زۆر دڕندانە هێرشی دەكردە سەر كوردستان وتەڕو ووشكیان بەیەكەوە دەسوتاند.
"ئەو گروپە پيشمەرگەیەی كە هاتبوون بۆ ئیسرائیل بۆ ماوەی نزیك مانگێك زیاتر لە لای ئێمە میوان بوون"
ئیسرائیل-كورد: بە ڕای تۆ بۆچی لەو شوێنانەی كە نەوتی تێدابوو، كوردەكان دەردەكران ،لە شوێنی كوردەكان عەرەبی هاوردەی شیعەیان بە زۆری دەهێنا هۆكاری ئەمە چ بوو؟
چڤی بارزانی: بە ڕای من عەرەبی سوننە تەنیا هەردوژمنی كورد وفارس وجوولەكەوتورك نەبوون، بەڵكو دوژمنی هاوزمانی خۆشی بوو كەعەرەبی شیعە بوون ولەعێراق بە درێژایی دروستبوونی دەوڵەتی عێراق ئەوەی من بزانم تەنیا عەرەبی سوننە حوكمدار بوون ولە دەسەڵاتدا بوون، بۆیە وای دەكرد وەك دەڵێن بە بەردێك دوو چۆلەكەیان دەكووشت،ئەگەرهاتوو كوردەكان هێرشیان كردبا بۆناوچەكانی خۆیان راستە عەرەبیان دەكوشت،بەڵام ئەوان عەرەبە سونەكانیان نەدەكوشت،چونكە بەڵای سوننەكان هەرچی بكوژرا بایە لە قازانجی ئەواندا بوو،شیعەكان زۆرێنەن لە عێراقدایە،ئێمە باوەڕمان هەبێ یان نەبێ لە دوای ئەوان ئینجا سوننەیەولە دوای سوننەش ئینجا كورد دێ بەپلەی سێیەم، شێعەكان زۆربەیان هەژار بوون وشتێكی باشیان پێ نیشان دەدان ،كە وایان دەزانی لە قازانجی ئەوانە،بەڵام لە راستیدا وا نەبوو،تەنیا بۆ لێدانی كورد وشیعە بوو بۆ بەرژەوەندی سوننە كانی دەسە ڵات.
"ئێمە لە گەڵ توركیا ومیسر وئوردن گەلی ووڵاتی عەرەبی پەیوەندیمان هەیە،بۆلەگەڵ كورد پەیوەندیمان نەبێ"
ئیسرائیل-كورد:داهاتووی كورد لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست چۆن دەبینی وكورد چ رۆلێكی دەبێ لە هەموو بوارەكانی ژیان بۆ گەلانی ناوچەكە؟
چڤی بارزانی: با لەسەرەتاوە ئەوەت پێ بلێم كە نەتەوەی كورد بە هەموو بیروباوەڕ و ئاینەكانیەوە، لە سە رئەوە كۆكن كەدەبێ ئەم نەتەوەیە (كیانیكی)هەبی وپێگەیەكی هەبێ و باوەڕ پێ كراو بێ لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیەكگرتووكان ،كاتێك توانی ئەم كیانە سەربەخۆیە دروست بكات، ئەوە دەتوانێ لە ئاستی ناوچەیی و جیهانیدا گەمەی سیاسی خۆێ بكات،هەرچەندە لە هەموو لایەكەوە كوردستان لەلایەن دوژمنانی دراوسص گەمارۆ دەراوە، لێرەدا من مەبەستم هەرێمی كوردستان(عێراق)ە، بەڵام بە بەرخۆدانی گەلەكەی وسەركردە ناودارەكانی دەتوانێ دوژمنانی سەركوت بكات،هەرێمی كوردستان زۆر دەوڵەمەندە لە رووی نەوت وسامانە سروشتیەكانەوە ، ئەمڕۆ لەجیهاندا بەرژەوەندی هاوبەش هەیە.ئەگەركورد ژێرانە بیربكاتەوە بتوانێ كۆمپانیا زڵهیزەكانی جیهان بەێنێتە ناو كوردستانەوە دەست بەكاری بەرهەم هێنان بكەن،ئەم زڵهیزانەی جیهان لەبەر بەرژەوەندی خۆیان پشت لە كورد ناكەن، بگرە پشتگیریشی لێ دەكەن،بۆ هینانەدی ئاواتەكانی.وا لە دەوڵەتانی جیرانی دەكەن كە بەخۆیان دان بە مافی كورد دابنێن، لە بەر بەرژەوەندییەكانی خۆیان كە ئەمانیش دەیانەوێ لەم پارووە گەرمەیان تۆزێك بەربكەوێت.
ئیسرائیل-كورد: پەیوەندی نێوان ئیسرائیل كورد چۆن هەلدەسەنگێنن و پێتوایە پەیوەندی ڕاستەوخۆ لەگەڵ كوردەكان لە كوردستانی عێراق راستەوخۆ هەبێ؟
چڤی بارزانی: بەڵی، پێش هەموو شتێك كورد نەتەوەیەكە وەك هەموو نەتەوەكانی ئەم سەرزەمینە و هیچی لە نەتەوەكانی تر كەمتر نیە،ئێمە لە گەڵ توركیا ومیسر وئوردن گەلی ووڵاتی عەرەبی تریش پەیوەندیمان هەیە،بۆلەگەڵ كورد پەیوەندیمان نەبێ،تا ئیستا ئەونەتەوانەی كەپەیوندیمان هەیە لە گەلیاندا تەنیا زیان بە ئیسرائیل دەگەێەنن،تا ئێستا من نەم بیستووە كورد هەلسێ بەخۆپیشاندان دژی ئیسرائیل یان ئاڵای ئیسرائیل بسووتێنێ وەك ئەو دەوڵەتانی كە باسمان كردن،بەڵكو سەركردەكانی كورد دۆستایەتیەكی مصژوویی و قولیان لە گەڵ نەتەوەی جوولەكەدا هەبووە،ئەوكاتێ كە جوولەكەكان لە كوردستان دەژیان و ژیانیان لە ژصر هەرەشە و مەترسی دابوو، لە لایەن سەركردە كوردەكانەوە دەهاتە پاراستن ،هیچ ناخۆشیەكمان نەبووە لە گەڵ گەلی كورد،هەرچەندە كورد زۆربەیان موسڵمان بوون.بەڵام دەست درێژییان بۆ سەرماڵ وسامانی یەهودییەكانیان قەت رۆژی لە رۆژان نەكردووە،وەك دەلێن چەم بێ چەقەڵیش نابێ،هەندێ شتی بچووك هەردەبی ولە ناو ئێمەش هەروایە،هەموو كەس هەرباش نیە، بەڵام زۆرصنەی كورد هەموو كات ئێمەیان خۆش ویستوە، من كوردم، مەبەستم خۆم نیە، مەبەستم غەیری كوردە ئەوانەی جوولەكەن بەڵام كورد نین.
"گەلانی ناوچەكە هەموویان خاوەنی سەربەخۆیین، تەنیا نەتەوەكەی من ماوە سەربەخۆ بێت،پەنابە خودا ئەمەش نزیكە ومن دەیبینم"
ئیسرائیل-كورد:تۆ پەیوەندی نێوان ئیسرائیل و توركیا چۆن هەڵدەسەنگێنی لە رووی سیاسی لە ناوچەكەدا؟
چڤی بارزانی: ئێمە پەیوەندییەكی باشمان هەبوو لە گەڵ دەوڵەتی توركیا،تا هاتنە سەر دەسەڵاتی پارتەكەی (ئەردۆگان) دادوگەشەپێدان،كاتصك ئاكەپە هاتنە سەر كورسی دەسەڵات پەیوەندییەكان بەرەوخاوی وساردی چوون،ئێمە توركیەمان بە(هاوپەیمانی ستراتیژی) ئیسرائیل لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دادەنا، بەڵام هاتنەكایەی ئەو پارتە توركیا بەرەولایەنی دوورخستنەوەی لە ئیسرائیل دەبات.لایەنی ئێرانیان زیاتر پێوە دیارە،خودی توركیا ناتوانێ هیچ بكات بەبێ یارمەتی رۆژئاوا، كە بریتیە لە ئەمریكا هاوپەیمانانی وئیسرائیل،ئێمە ئەوەندە بە توركیا دەلێن با بەعەقڵانە بیر بكاتەوە،ئەمڕۆ دەبیستین كە بەرپرسانی توركیا هەرەشەی كشانەوەی باڵیۆزی خۆیان دەكەن،هەموو ئەمانە هیچ شتێك لە بیرو كردەوەی ئیسرائیل ناگۆڕێ بەرامبەر توركیا، بەڵكو مەسەلەكە زیاتر ئالۆز دەكات،من بۆیە دووبارەی دەكەمەوە با لە دوارۆژی توركیا بكۆڵێنەوە،نەوەك قسەی پڕو پووچ و بە تاڵ لێرەولەوێ كە دەكریت.
ئیسرائیل-كورد: تۆ وەك بەڕێوەبەری شارێكی گرنگ لە ئیسرائیل كە ناو شارەكەی تۆ (بورسەی) هەموو ئیسرائیلی لێە،ئەگەر هاتوو ئێران وئەحمەدی نەژاد هەڕەشە بكەن،ئایا ئێوە بە چ شروەیەك خۆتان دەپارێزن؟
چڤی بارزانی: من وەك بەرپرسی ئەم شارە و هەموو (بورسە)ی ئیسرائیل لە شاری ئێمەیە،دەتوانیین ئیمە كۆنترۆلی هەموو كاری ئەو بورسەیە بكەین لە گەڵ هەموو جیهاندا و دەوڵەتی ئیسرائیلیش بەرنامەیەكی تۆكمەی داناوە، كاتێك بزانین كە ئیران نیازی خراپە،هەموومیكانصزمەكانی خۆ پاراستنمان گرتۆتە بەر بۆسە لامەتی بورس ودانیشتوانی ئەم وڵاتە،من وام پێ باشە كە نەژاد ژیرانە بیربكاتەوە ئەقڵی وەك منداڵ نەبێ بە گڕیك هەڵچی،ئیسرائیل ئەو دەوڵەتە نیە كەحیسابی بۆ نەكرێ، ئەو پارووە چەورەش نیە،یەكسەرلە قوڕگی زوو ئاوا بێت و بیخوات،لەوانەیە قوڕگی بگرێ وبیخنكێنێی.دەبێ سەرۆكی وڵات زۆر ژێرو بەتوانا بێت،نەوەك نە ژاد هەردێ ودەچی،دەڵی من ئیسرائیل لەسەر نەخشەی جیهان دەسڕمەوە،ئیسرائیل ئێستا ئەگەر بیهەوێ دەتوانیت شەڕ لەگەڵ هەموو گۆی زەوی بكەت،بەڵام ئێمە وەك ئەو(گەمژانە )نین.ئیسرائیل هەموو كات چاوی لە ئاشتی بووە و رووی لە شەڕنەبووە،ئەگەر شەڕی بۆ دروست نەكەن، ئەو شەڕی هیچ كەس و لایەنیك ناكات.
ئیسرئیل-كورد: سەبارەت بە مەسەلەی كێشەی نێوان فەلەستین و ئیسرائیل راتان چییە،چ بكرێت بۆ چارەسەری ئەم كێشەیە؟
چڤی بارزانی: ئێمە باوەڕمان بەوەیە كە دەوڵەتی فەلەستین دروست بێ،بەڵام بێ چەك و بێ دەست تێوەردانی دەرەكی،بە سەركردایەتی رێخكراوی (فەتح)، دەبێ ئەوەش بزانن كە دەوڵەت نابی بۆ دوو لایەنەی فەلە ستین بێت،دەبی ئەوان لە ناوخۆی خۆیان رێك بكەوەن، واز لە تیرۆر بێنن،ئیتر چەك ومووشەك لە ئێران وسوریا وەرنەگرن،گروپە تیرۆریستەكانی (قاعیدە) وهەندێ باڵی تر لە ناوبەرن، یەك دەنگ بن،ئەوەی كۆمە ڵگای نێودەولەتی پێمان بڵی ئاوا بۆیان دەكەین.بەمەرجێك هەموو لایەنەكانی فەلەستین دان بە وجودی یە هودیەتدا بنێن لە سەرخاكی ئیسرائیل و لێ پاشگەز نەبنەوە،ئێمە ئامادەین بۆ جص بەجصكردنی هەموو داواكاریەكانیان.
ئیسرائیل-كورد: جەنابتان وەك هەدیە كتصبی خۆتم پێشكەش دەكەی، من پصم خۆشە بزانم بەر لە خوصندنەوەی ئەو كتصبە لەسەر چی نووسیووتە و باسی چی دەكەیت؟
چڤی بارزانی: من لە كتێبەكەی خۆم لەسەرەتادا باسی خاكی باب وباپیرانم كردوە،باسی كوردستانم كردووە بە گشتی وباسی جوولەكەكانی كوردستانم كردووە،كە چۆن لەوی ژیاون وچۆن هاتوون بۆ خاكی ئیسرائیل ، لەسەر ژیانی خۆمم نووسیووە،كەمن وەك ئەفسەرێكی بچووك لە سوپای بەرگری ئیسرائیل كارم كردووە، تا بووم بە جێگری ژنەڕال و فەرماندەی پۆلیسی سنووری هەموو ئیسرائیل وەك فەرماندەی(پاسەوانی سنوور)،باسی خێزانەكەم ومنداڵەكانم كردوە،ئەوەشم لە بیر نەچی وا بزانم باسم كردوە، بۆت لە سەرەتادا كە منداڵەكانم ئێستا خەریكن ناوی بنەماڵەكەیان دووبارە لە (بار)وە بۆ (بارزانی) بگۆرنەوە،كەخۆیان بە كورد دەزانن، پێ سەربەرزن كە كورد بن.
ئیسرائیل-كورد: تۆ وەك كوردێك نە وەك بەرپرسێك، چۆن دەڕوانیە گۆڤاری ئیسرائیل-كورد،لە ئێستاو دوا رۆژدا و چ پێشنیازێكت هەیە؟
چڤی بارزانی: من وەك كوردێك زۆر خۆشحاڵ بووم لە ووڵاتە كەم، بۆ یەكەم جار رۆژنامەنووسێك كە خەڵكی ووڵاتی خۆمەوبێتە لام و پەیامنێری گۆڤارێك بێت،كە گرنگی بە پەیوەندی نێوان كوردستان وئیسرائیل بدات،ئەوە خەونی من بوو،من داوای ڵیبوردن دەكەم كە زمانی كوردی نازانم بخوێنمەوە یان بنوسم،بەڵام لە ڕێگای ویب سایتەكەتانەوە، بە زمانی ئینگلیزی دەتوانم لە مەبەستان بگەم ،دەزانم ئەوە بۆ خزمەتی هەردوو لایە ومن گرنگی زۆری پێ دەدەم، حەزیش دەكەم لە نزیكەوە یەكتری بناسین لە گەڵ سەركردەكانمان،چونكە ئە وان سەركردەی هەموو كوردن، منیش تاكێكم لەو ناو گەلەكەمدا، هەرچەندە ئاینم جیاوازە ،ئەوەی من بزانم كورد فرە ئایینە لە هەموو جۆرە ئاینیك هەیە لە كوردستان،ئێمەش بەشێكین لەم ئاینانە.
"سەركردەكانی كورد دۆستایەتیەكی مێژوویی و قولیان لە گەڵ نەتەوەی جوولەكەدا هەبووە"
ئیسرائیل-كورد:دوا ووتەت بۆ گۆڤاری ئیسرائیل-كورد و گەلی كورد؟
چڤی بارزانی: من دەست خۆشی لە دەستەی نووسەران و كاربەدەستانی گۆڤارەكە دەكەم ،هیوای سەركە وتنیان بۆ دەخوازم وهیوادارم هەرمانگێك شتی باشتر پێشكەش بكەین ،گەشبین بن و دوا رۆژێكی باشتان بۆ دەبینم،هیوادارم گەلی كوردیش خاوەن دەوڵەتی سەربەخۆ بێت، ئاڵاكەی وەك ئاڵای هەموو وولاتانی جیهان لە ئەنجومەنی ئاساێشدا بشەكێتەوە،بەكویرە چاوی دوژمنان،وەحەز دەكەم سەردانی كوردستان بكە م هەموو ئاواتی من بوو لە مناڵیەوە تا ئیستا.
رۆفایل:
چڤی بارزانی ناسراو بە چڤی بار كوری یودا بارزانی
1935 ساڵی لە ئیسرائیل لەدايَك بووە
ماوەی 21 ساڵە سەرۆكی شارەوانی شاری رەمەتگانە لە تەلئەبیب
سەرۆكی بەشی پەروەردەو فێر كردن لە رەمەتگان
سەرۆكی بە شی گلعاد،لە نە خۆشخانەی تەلە شومێر
سەرۆكی فەخری لە ئیدارەی زانكۆی (بارئیلان) لەرەمەتگان كە بەباشترین زانكۆ لە ئیسرائیل ناو دەبرێ
ئە ندامی باڵای،قوتابخانەی باڵای ئەندازەو پلاندانان
بەكالۆیۆس لە زانیاری زانستەسیاسیەكانە لەسەر دەوڵەت
ژ
ژمارە 9ی گۆڤاری ئیسرائیل-كورد
هەموو كات دڵم لای كوردستانە و حەز دەكەم كوردستان و سەركردەكانی ببینم
هەڤپەیڤین: دینۆ دانیال
كورتەیەك لە ژیانی: من ناوم ئاڤی نوعام خەسكێلە و ساڵی 1934 لە بەغدا لەدایك بووم، دایك و باوكم كوردن و خەڵكی كۆیسنجاق بوون و دەمێكی زۆر بوو لە بەغدا دەژیان. لە بەغدا لە گەڕەكی دەهدوان بووین و لەوەرۆكی كۆمەڵەی هاریكاری سەربازانی ئیسرائیل: یسرائیلیەكان پێان باشە كە پەیوەدندییەكانیان لەگەڵ كورد لە چوارچێوی نهێنی دەربچیشەوە چووین بۆ گەڕەكی بەتاوین و بۆ قوتابخانەیەكی دیكە گواسترامەوە. لە قوتابییەكانی قوتابخانەكە هەموویان عەرەبی سوننە بوون و كەمێكیشیان شیعە بوون. من لە چالاكیی وەرزشیدا بەشداریم دەكرد و هەموو جارێك پلەی باشم بەدەست دەهێنا. لە گۆڕەپانی ئۆلەمپی بەشداریم کرد کە (مەلیک) بۆ سەیرکردنی یارییەکە هات.
كاتێك چووین بۆ گەڕەكی بەتاوین لە شەقامی سەمەكە نزیك رووباری دیجلە، خانوویەک سێ نهۆمیمان کڕی كە ئەو کاتە بە 10 هەزار دینار بوو و هەر لەوێ فێری مەلەوانی بووم. کەی کاتم هەبووایە لەگەڵ هاوڕێکانم مەلەمان دەکرد. ئەو كات كە لەو گەڕەكە دەستم بە خوێندن كرد، نزیكەی ساڵی 1948 بوو و لەگەڵ دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیل هاوكات بوو. هەندێك لە عەرەبە كۆنەپەرستەكان لە دژی ئیسرائیل و جوولەكە دەستیان بە پروپاگەندە كرد. تووشی هەندصك ئاستەنگ بووین، بەڵام كارصكی وای نەكردە سەر ژیانی رۆژانەمان. لە قوتابخانەی فرانكلین دەمخوێند كە زۆر پێشكەوتوو بوو و هەموو كەسێك نەیدەتوانی لەوێ بخوصنێت. دواتر چووم بۆ ناوەندیی شەماش كە لە نزیك ماڵمان دەزگای هەواڵگریی (سی.ئای.دی) هەبوو و هەموو رۆژ دەمبینی خەڵكێكی زۆریان دەهێنا كە هەموویان جلی كوردییان لەبەردا بوو و كڵاو و جەمەدانەی سووری بارزانیان لەسەر بوو. ئەوانە بوون كە لە شۆڕشی بارزان و كۆماری مهاباددا بەشدارییان كردبوو و بۆ بیابانەكانی خوارووی عێراق دەگواسترانەوە. ئەو كات تەمەنم 15 ساڵان دەبوو.
ساڵی 1951 بە فڕۆكە بەرەو ئیسرائیل وەڕص كەوتین و هاتین بۆ فڕۆكەخانەی (لوود) لە تەلئەبیب. ژیانمان زۆر ناخۆش بوو، دەوڵەتی ئیسرائیل تازە دامەزرابوو. ئصمە لەو خانووە خۆشەی خۆمانەوە هاتبووین و لە نصو خێوەتدا دەژیاین، ئەو خێوەتەش دەست هەموو كەسێك نەدەكەوت. لەو كاتەوە دەستم بە كار كرد. بە كرێكاری رانەهاتبووم و زۆر بۆ من زەحمەت بوو. بۆ دۆزینەوەی كار چووم بۆ نووسینگەی كاردۆزینەوە، لصیان پرسیم كە چی دەزانم، من گوتم عصراقیم و تازە هاتووم. كاتی خۆی لە پەیمانگەی مامۆستایانی سەرەتایی وەرگیرابووم و قوتابی پۆلی یەكەم بووم. گوتم خوێندەوارم. كەمێك عیبری و ئینگلیزیم دەزانی، تێمگەیاندن، ئەوانیش گوتیان باشە بڕۆ لە (كوپات خۆلیم) لە نەخۆشخانەی گەڕەك لە بەشی باج ئیش بكە. ئەوەی هەموو مانگصك پارە نەدات بۆی نییە پشكنینی بۆ بكرصت.
دواتر چووم و خزمەتی سەربازیم تەواو كرد و كارەكەی نەخۆشخانەی بەجص هصشت. لە سەربازیش هەوڵم دا زمانی عیبری بە باشی فصر ببم.
ئیسرائیل-کورد: تۆ لە عێراق کەسی جوولەكەت دەناسی لە دەوڵەتدا فەرمانبەرصكی پایەدار بصت؟
بەڵص، مصردی پوورم كە ناوی ناخووم بوو، كاتی خۆی لە بانك فەرمانبەرصكی گەورە بوو و دوای هاتنمان لە تەلئەبیب نیشتەجص بوو. كوڕی پووریشم ماوەیەكی زۆر لە هصڵی شەمەندەفەردا كاری دەكرد.
ئیسرائیل-کورد: تۆ کاتێ خزمەتی سەربازیت تەواو کرد، چۆن لە وەزارەتی ناوخۆ بەشی رەگەزنامە و پاسەپۆرت دامەزرای؟
دوای ئەوەی سەربازیم تەواو كرد، چووم بۆ نووسینگەی كاردۆزینەوە، پصشتریش كە لە بەشی ئابووریی نەخۆشخانەدا كارم دەكرد، كەمصك ئەزمووتم هەبوو، پصیان گوتم ئەو كارە دەزانی، منیش گوتم دەیزانم و بۆ پشكنین و تاقیكردنەوە رەوانەی حەیفایان كردم. بە پلەیەكی باش دەرچووم و لە ساڵی 1954ەوە فەرمانبەر بووم تا گەیشتمە پلەی بەڕصوەبەری گشتیی بەشی باكوور تا ساڵی 1999 خانەنشین كرام.
ئیسرائیل-کورد: ئەو كاتەی لە وەزارەتی ناوخۆ فەرمانبەر بووی، یارمەتی كوردەكانت دەدا؟
ئەو كاتەی تازە دەوڵەت دامەزرابوو هەموو شتصك كەم بوو و هەمووی بە كۆبۆن بوو كە لای ئصمە دەردەچوون. هەر خصزانصك بە گوصرەی ئەندامەكانی خواردەمەنییان بۆ دەنووسرا و لە ماركصتەكان بە پارەی خۆیان دەیانكڕی. ئەو كات منداڵ بۆ چاخواردنەوە حساب نەدەكرا، كوردەكان دەهاتن و دەیانگوت ئصمە پصش خۆمان چا بە منداڵەكانمان دەدەین، منیش لە لایەكی دیكەوە بۆم جصبەجص دەكردن.
ئیسرائیل-کورد: ساڵانی شەستەكان كە بارزانی سەردانی ئیسرائیلی كرد تۆ نەتتوانی بیبینی؟
نەخێر نەمتوانی بە خزمەتی بگەم چونكە ئەو كات پلەم كەم بوو، بەڵام زانیاریم لەسەر هاتنی و ئەو پێشوازییە گەرمە هەبوو كە لێی كرا. هەموو كات دڵم لای كوردستانە و حەز دەكەم كوردستان و سەركردەكانی ببینم.
ئیسرائیل-کورد: ئەو كات كە بەڕصوەبەر بووی چووی بۆ سینا لە میسر؟
'
بەڵێ كاتی شەڕی شەش رۆژە كە دوورگەی سینا گیرا تا كەنداوی سویس چووم. لەوص هۆزی بەدوو هەبوون، بەڵام میسرییەكان بە هیچ شوەیەك یارمەتییان نەدەدان. ئێمە دەستمان بە یارمەتیدانی ئەوان كرد، فەرمانی دروستكردنی تیمێكی 10 كەسیم دا بۆ ئەوەی ناونووسیان بكەن هەتا یارمەتییان بدەین شەوانە لە لایان دەماینەوە و بۆ پاراستنمان پاسەوانی تایبەتیمان لەگەڵ بوو. ماوەیەكی زۆر مامەوە تا كارەكانم تەواو بوو.
ئیسرائیل-کورد: تۆ کاتێ خانەنیشین کرای چۆن بووی بە سەرۆکی ئەم کۆمەڵەیە؟
كاتی خۆشی هەر وەك جصگری سەرۆك لەو كۆمەڵەیە كارم دەكرد، ساڵی 1999 سەرۆكەكەی كۆچی دوایی كرد و من شوصنەكەیم گرتەوە و تا ئەمڕۆش بەردەوامم.
ئیسرائیل-کورد: کاری ئەم رێكخراوەی ئێوە چییە؟
كاری ئێمە یارمەتیدانی سەربازەكانە، بە پارە یارمەتی بنەماڵەی سەربازە هەژارەكان دەدەین، ئەو پارەیەش لە خەڵكی خصرخواز و خاوەن كۆمپانیاكان و كۆمەڵگەی جوولەكەكانی دەرەوەی وڵات كۆ دەكەینەوە.
ئیسرائیل-کورد: پەیوەندیی كورد و ئیسرائیل چۆن هەڵدەسەنگێنی؟
ئەو پەیوەندییە لە دێرزەمانەوە هەیە، كاتی شۆڕشی بارزانی پتەوتر بوو، بەڵام ئێستا هەست دەكەم هەردوو لایەن پصیان باشترە ئەو پەیوەندییە زیاتر گەشە بكات و لە چوارچێوەی نهێنی دەربچت. ئەو پەیوەندییە بە سوودی هەردوو لایە.
ئیسرائیل- کورد: پصت وایە گۆڤاری "ئیسرائیل-كورد" تا چ رادەیەك ئەو پەیوەندییە پتەو دەكات؟
پمێوایە پردی راستەقینەی پەیوەندیی كورد و ئیسرائیلە و داوا لە كاربەدەستەكانی دەكەم هەندێكی بۆ ئیسرائیل بنيرن و بە زمانی ئینگلیزیش دەری بكەن تا جەماوەری ئیسرائیل زیاتر بۆ خۆیان رابكێشن و ئەوان زیاتر لە كورد تێ بگەن. باش دەزانم كورد ئیسرائیلی خۆش دەوێت، بەڵام هەموو ئیسرائیلییەكان وەك من بیر ناكەنەوە.
ژمارە 6 گۆڤاری ئیسرائیل-كورد
له تازهترین راپرسیدا كه ڕیكخراوی پۆێنت بۆ پرسه سیاسیهكان ئهنجامی داوه، دانیشتوانی ههرێمی کوردستان له باکووری عێراق پشتگیری له ئیسرائیل دهكهن و دهیانههوه پهیوهندی ئاشکرا له نێوان كورد و ئیسرائیلدا ههبێ.
وا بیر دهکهنهوه که ئێمه ئهرکێکی گرنگمان له سهره بۆ دانانی پلانانی دهولهتی کوردی له داهاتوودا.
ئهوه ناونیشانی مانشیتی رۆژنامهی (معاریف)ی ئیسرائیلی ژماره (18863) رۆژی دووشهممهیه له لایهن رۆژنامه نووس (جێکی خۆگی)وه ئامادهكراوه.
زۆربهی زۆری سیاسیهكانی کورد له باکوری عێراق باوهری وایه که پهیوهندی باش ههبێ له گه ڵ ئیسرائیل زۆربهیان بهوشێوهیه بیر دهکهنهوه ، ئهركی ههره گرنگی دهوڵهتی ئیسرائیل دانانی نهخشهیهكه بۆ دهوڵهتی کوردی له داهاتوو.
ئهم راپرسییه له ناوهندی ڵێکۆڵینهوهی زانستی له مهرکهزی ههولێر،پایتهختی ههرێمی کوردستان نیردراوه بۆ رۆژنامهی معاریف.
به گوێرهی ئه وباوهر پێ کراوانه،له %85.5 له هاولاتیان ههر دوو نهتهوهی،کورد و ئیسرائیل پهیوهندی دوو قوڵیان ههبوه له مێژوودا و له %61.4دا داوا له ههرێم دهکه ن که پهیوهندی له واری ئابووری وپهروهرده له گهڵ ئیسرائیل دروست بكریت به زووترین کات .
(%60) حه زیان له پهیوهندی نههێنی نیه،وهک چۆن ولاته عهرهبهکان به نههینی پهیوهندیان ههیه، داوا دهکهن كه ئاشکرا بن.
ئه م راپرسیه كه رێكخراوی (پۆینت) بۆ راپرسی ستراتیژی ئهنجامی داوه، لهگهڵ ههزار کهس له ژن و پیاو له پینج پارێزگای ههرێمی كوردستان ههولێر ،سلێمانی ،دهۆک ، موسل و کهرکوک. به سهرپهرشتی رۆژنامهنووس (خدر دۆملی).
به گوێرهی راپرسیه که له %68.4دا پێیانوایه سود و به رژهوهندی دهبێنن لهگهڵ ئیسرائیل.رۆژنامهنووس (دۆملی) به گوێرهی راپرسیهکهی هۆی ئه وهیه که زۆربهی خهڵک وابیر دهکهنهوه که ئیسرائیل دهتۆانی له داهاتوودا وهك ئهكتهرێكی باش له ناو هاوكێشه سیاسیهكاندا رۆڵ ببێنی.
تهنیا 9% پیان باش نهبوه كه كورد پهیوهندی لهگهڵ دهوڵهتی ئیسرائیل ههبص و بهرژهوهندی خۆی لهگهڵ وڵاتانی ناوچهكه له دهست نهدات.
به پێی ئهنجامی راپرسیهكه زۆرێنهی كورد لهگهڵ ئهوه دانه كه كورد دهبێ پهیوهندی لهگهڵ وڵاتاتی ئیسرائیل ههبێ.67% پێانوایه كه ئیسرائیل دهتوانی نهخشهی سهربهخۆیی كورد و دهوڵهتی كوردی دابرێژیت.
راپۆرتی: دینۆ دانیال،ئیسرائیل
ئا: دینۆ دانیاڵ/ئیسرائیل
كاتێك من خەرێك بووم لەگەڵ رادیۆی (گە لی چەهەل) یان رادیۆی دەنگی سوپای ئیسرائیل قسەم دەكرد، لە گەڵ رۆژنامەنووسی بە ناوبانگ(رازی بەركایی)، بە یارمەتی رۆژنامەنووس(جێكی خوگی) كە ئەودینۆ دانیاڵی لەگەڵ پەیامنێری ئەو كاناڵە ئاشنا كرد، سەرەتا لەسەر ژیانی من پرسیاری كرد، كە من چۆن هاتووم بۆ ئیسرائیل وكاتی خۆی لە جەنگی عێراق وئێراندا بە شداریم كردووە،لە جەنگی كەنداوی دووەهەم لە (كویت) بە شداریم كردووە،ئەمە ماوەی زیاتر لە 5 خولەكی خایاند ،ئەوان پرسیاریان دەكرد ومنیش وەڵامم دەدایەوە،ئەوە بوو بەرنامەكە تەواو بوو.لە دوای بەرنامەی دەنگی ئیسرائیل، كە زەنگێكی تەلەفۆنم بۆهات، ژمارەكەی لە لای من نەناسراو بوو ،منیش وەڵامم دایەوە،گوتی من (ئیتای ڤێرد)م پە یامنێر لە كەناڵی تەلەفزیۆنی (1)ی ئیسرائیل،دەمهەوی چاوپێكەوتنت لەگەڵ بكەم لە سەر پەیوەندی ئیسرائیل وكورد، تۆ ئامادەی وەلامی پرسیارەكان بدەیتەوە،منیش گوتم فەرموون هەر پرسیاریەكتان هەیە، من بە سنگێكی فرەوانەوە وەری دەگرم و وەڵامتان دەدەمەوە.
سەرەتا بیژەرەكەی تەلەفزیۆنی ئیسرائیل بەو شێوەیەی دەست پی دەكات،لە كاتێكدا لە ناوچەكەمان چەند گرژیەك هەیە،سەیر دەكەین یەكێك لە گۆڤارەكان لە ناوچەكەمان سەرهەڵدەدات ،بە ناوی گۆڤاری (ئیسرائیل-كورد)كە بایەخ دەدات،بە پەیوەندی نیوان ئیسرائیل و كورد و بە هەزاران كەس هەن ئەم گۆڤارە دەخوێنەوە. (ئیتای ڤێرد) توانی چاوی بە پەیامنیرەكەیان بكەوی لە (عەفولە) سەرەتا چێشتخانەیە ك نیشان دەدات لە ناو شارەكە، لەوی بە من دەلێت بۆ باسێك لە سەر ئەم چێشتخانەیە بۆ نانووسی، منیش لە وەلامدا گووتم،كە من تەنیا لەسەر رامیاری وپەیوەندی نیوان كورد و ئیسرائیل كار دەكەم.
ئیتای پەیامنێری كانالی 1 ئیسرائیل پرسیاری كرد كە تۆ لە سەرچی دەنووسی؟ منیش گوتم من زیاتر باسی ئەوە دەكەم ،كە پەیوەندی نیوان گەلی كوردو ئیسرائیل ،و یارمەتیەكانی دەوڵەتی ئیسرائیل بۆ كورد كاتی خۆی كار دەكەم،ئیسرائیل چۆن لە دژی عەرەب وفارس وتورك كار دەكات.
ئەو دووبارە پرسیارە ئەو دەكات بۆچی باسی ئەوەناكەی كە لە ئیسرائیل لە یەكێك لە دادگاكاندا بە پیلاوەیان لە دادوەر گرتووە، یا (سارا نەتانیاهۆ) چی كردوە لەوەی كە كاتی خۆی لە ماڵیان ئیشی كردوە وە هەرەشەی لی كردووە، ئیستا مەسەلەكە لە دادگایە.منیش لە وەلامدا گوتم ئەوە ئیشی من نیە، من تە نیا ئەوشتە دەكەم كە رووی گەشی ئیسرائیل دەربخەم بۆ وولاتانی ناوچەكە،كە لێرەدا چە ند دیموكراتیەت هە یە.
بێژەرەكەی تەلەفزیۆنی ئیسرائیل بەردەوام دەبێ و دەلیت: گۆڤاری (ئیسرائیل –كورد) لە هەولێر لە پایتە ختی كوردستانی عێراق دەردەچێ، كە نیمچە سەربەخۆن و بەشیكن لە عیراق، گرنگی بە پەیوەندی نیوان گەلی كورد وئیسرائیل دەدات ،ئەمەش خالێكی گرنگە،كە میدیاكانی ئیسرائیل زۆر گرنگی پی بدەن،لە ژمارە 7گۆڤارەكەدا،راپۆرتێك بڵاوكراوەتەوە بە ناوی ئایا ئیسرائیل لە كوردستانەدایە، منیش دەلیم بە گویرەی ئەم نووسینە، كە ئیسرائیل یارمەتی كورد دەكات ، نازانم بە چ رێگایەك و چۆن یارمەتی كورد دەكات،ئە مە ئیشی سیاسەكانە، كانالەكە هەروەها درێژە پێ دەدات و بێژەرەكە دەلێ، گۆڤارەكە لەسایتی ئەنتەرنیتی (ئیسرائیل كورد) هەیە بە 5 زمان وەشان دەكات.لەوكاتەدا،خاوەن ئیمتیازی گۆڤاری (ئیسرائیل-كورد) داود باغستانی بە تەلەفۆن لە كوردستانەوە بەشدار بوو و لەگەڵ (ئیتای ڤێرد) پەیامنێری كانالەكە قسەیان دەكرد،دیار بوو باش لە زمانی یەكترحالی نەدەبوون ،من خەرێكی وەرگیرانی قسەكانی هەر دووكیان بووم ،پرسیاری ئەوەی لە خاوەن ئیمتیازی گۆڤاری (ئیسرائیل-كورد) كرد كە، تا چەند خەلك سۆزیان هەیە بۆ ئەم گۆڤارە هەیە لە كوردستان و تا چەند لە كوردستاندا ناسراوە،لە وەڵامدا داود باغستانی لە كوردستانەوە بۆ تێڤی 1ی ئیسرائیل گوتی، بە هەزاران كەس چاوەرۆانی دەرچوونی ژمارەی نۆی گۆڤاری ئیسرائیل-كورد دەكەن، زۆر بەناوبانگ بووە لە كوردستان وعێراقدا بە گشتی.
بیژەرەكە بەردەوام دەبێ لە قسەكردن ودەڵیت، میوانی بەشدار بوو لە كوردستان داود باغستانی خاوەن ئیمتیازی گۆڤاری ئیسرائیل-كورد بوو، خاوەن ئیمتیازی گۆڤارەكە جوولەكە نیە، بەڵام لە جوولەكەكان زیاتر دلسۆزە بۆ وڵاتی ئیسرائیل وپەیوەندیەكانی لە گەڵ كورد. لە سە ر قسەكانی (دینۆ) لە كوردستان لە بەختی هاوبەشی نێوان كورد و جوولەكەكان،كە تورك وفارس وعەرەب هەموو كات چاویان بریوەتە كوردستان و هێرشیان كردۆتە سەر كوردستان، گەلی كورد هەست بەوە دەكات كە ئیسرائیل لە قۆناغی مێژووییدا كە تەنیا چیاكانی كوردستان دۆست و هاوپشتی كوردەكان بووە، ئیسرائیل یارمەتی وپشتگیری كوردی كردوە. (دینۆ) درێژە بە قسەكانی دەدات ودەلێ : 6 مانگ لەمەوبەر لە كوردستان راپرسێیەك ئەنجامدار لە هەموو شارەكانی كوردستان و (%87) پییان وایە پە یوەندی ئاشكرا هەبی لە گەڵ ئیسرائیل.
لە كۆتاییدا بێژەرەكە باسی ئەوە دەكات كە، دینۆ پێش 16 ساڵ لە كوردستانی عێراقەوە هاتۆە بۆ ئیسرائیل و پیشتر لە شەڕی ئێران و عێراق بەشداری كردووە و لە شەڕی كوێت یشدا بەشداری كردوە،و ئە مڕۆ تاكە پەیامنێرە لە گۆڤاری ئیسرائیل-كورد لە ئیسرائیل كار دەكات.
ئەفسەری مۆساد و ژەنەراڵی خانەنشین سەگی چۆری: ساڵی 1966 لەسەر ئەركی دەزگای هەواڵگری موساد بۆ یارمەتی كورد هاتم بۆ كوردستان
14. كانونی دووهم 2010
چاوپێكەوتنەدا لەگەڵ سەگی چوری كە یەكێك بوو لە دۆستە هەرە نزیكەكانی مەلا مستەفای بارزانی بخوێنەوە.
هەڤپەيڤینیك لەگەڵ ئەفسەری مۆساد ژەنەراڵی خانەنشین سەگی چۆری كە یەكێك بوو لەو گروپە ئیسرائیلیەی كە لە سەرەتای ساڵانی 66 تا 67 و بۆ هاوكاری كورد لە ئیسرائیلەوە هاتبوو بۆ كوردستان و لەگەڵ پێشمەرگەكان پلانی شەرەیان لە دژی سوپای عێراق دادەرشت،سەردەمیەك كە كورد لە ژێر هەرەشە و هێرشی وڵاتانی داگیركەری كوردستان دابوو و لە هەموو لایەكەوە كەوتبوو بەر هێرش، گەورە ئەندازیارانی ئیسرائیل لە كوردستان یارمەتی و پەروەردی پێشمەرگەیان گرتە دەكرد، هێزی پێشمەرگە كە ئەو كات وەك جوری باسی دەكات لە تفەنگی برنۆ زیاتر هیچ چەكیكی تریان بەكار نەهێنابوو، لە رووی پلانی شەڕ لە بەرامبەر هێزی سوپای عێراق كە لە هەموو روویەكەوە پر چەك بوون و ژمارەیان چەند هەزار كەس زیارتر بوو شەرەیان دەكرد، سەردەمێك كە كورد جگە لە ئیسرائیل هیچ رصگەیەكی تری نەمابوو بۆ وەرگرتنی هاوكاری و پەیوەندی،ئایا نزیكبوونەوی كورد لەو قۆناغەدا كارێكی هەڵە بوو؟ ئایا كورد هیچ زەرەرێكی كرد لەو دۆستایەتییە؟ ئەوەو چەندین پرسیارەی تر لەو چاوپێكەوتنەدا لەگەڵ سەگی چوری كە یەكێك بوو لە دۆستە هەرە نزیكەكانی مەلا مستەفای بارزانی بخوێنەوە.
هەڤپەيڤین: دینۆ دانیاڵ
ئیسرائیل-كورد: با لە ژیانی خۆتەوە دەست پێبكەین و بزانین چوری كێیە؟
سەگی چۆری: من لە ئیسرائیل لەدایك بووم. باوكم بە رەچەڵەك خەڵكی لاتڤیایە (یەكيك لە كۆمارەكانی یەكیەتیی سۆڤییەت) دایكیشم پۆڵۆنییە. من لە شاری مۆشابی گوش تەلمۆن-بن ڤصرد كە نزیك شاری ناتانیایە لە ناوەڕاستی ئیسرائیل گەورە بووم. ساڵی 1952 لە سوپای بەرگریی ئیسرائیل بووم بە سەرباز و كۆرسی ئەفسەریی پەرەشووتم بینی و بووم بە فەرماندەی یەكەی تایبەتی سوپا و فەرماندەی كەتیبە و دواتر چەندین پلەی دیكەم وەرگرت. یەكێك لە كارە گرینگەكانم ئەوە بوو كە یارمەتیی كورد بدەم.
ئیسرائیل-كورد: یەكەم جار كەی چووی بۆ كوردستان و ئامانج لەو سەردانەت چ بوو؟
سەگی چۆری: من ساڵی یەكەمی یارمەتیی ئیسرائیل بۆ كورد چووم كە دەكاتە ساڵی 1966، ئەو كات لە سوپا ئەفسەر بووم و مۆساد رایسپاردم بچم بۆ كوردستان و ئەوەش فەرمانێك بوو.
ئیسرائیل-كورد: بە تەنیا چووی بۆ كوردستان یان كەسی ترت لەگەڵدا بوو؟
سەگی چۆری: من بەتەنیا چووم، بەڵام كەسایەتیی مۆساد، داڤید كرۆن، وەك بەرپرسی مۆساد و یەكێكی دیكەش لەوێ بوون بەڵام ئێستا ناوەكەیم بیر نایە. ئەو كات چووم بۆ بارەگای بارزانی لە حاجی ئۆمەران.
ئیسرائیل-كورد: كاتصك گەیشتی بۆ كوردستان سەرەتا چیت كرد و كص پصشوازی لص كردی؟
سەگی چۆری: من میوانی بارەگای مەلا مستەفا بارزانی بووم و ئیدریس بارزانی و مەسعود بارزانی و ئەندامانی سەركردایەتی پێشوازییان لێ كردم، بەڵام بارزانی لەوێ نەبوو. كە لێم پرسین باوكتان لە كوێیە؟ ئەوان گوتیان چووەتە بەرەكانی شەڕ لە پێنجوێن. گوتم تا بارزانی دێتەوە با دەست بە كارەكانمان بكەین و خۆمان ئامادە بكەین، ئەوانیش رازی بوون، ئەوان زۆر ژیرانە لێم تێگەیشتن و هەر بە زوویی لێم تێگەیشتن. من كوردی و عەرەبیم نەدەزانی و داڤید كرۆن كە پێشتر لەوێ بوو قسەكانمی دەكرد بە عەرەبی، بەڵام زۆر زوو ئەوان لە من دەگەیشتن و منیش لە ئەوان.
ئیسرائیل-كورد: كاتصك چووی بۆ تاران چیت كرد تا یارمەتی كورد بدەی بە گشتی ؟
سەگی چۆری: كاتێك گەیشتم بۆ تاران داوایان لێ كردم كۆرسێك بۆ ئەفسەرانی ئێرانی ساز بكەم و فێری هەندێك شێوازی سەرەتایی شەڕیان بكەم و ئەوانیش فێری كوردەكانی بكەن، دیار بوو شا ئەوەی بە دڵ نەبوو، منیش داوام كرد فەرماندە كوردەكان بهێنن بۆ تاران و خۆم فێریان بكەم. ئەوان هاتن بۆ لام و كۆرسەكە دەستی پێ كرد، بەڵام لەوێ سەركەوتوو نەبوو، چونكە شا زۆر حەزی لە كورد نەدەكرد. من لە رێگەی باڵیۆزخانەی خۆمانەوە داوام كرد كە ئەو فەرماندە كوردانە ببەم بۆ ئیسرائیل و لەوص فێریان بكەم و رەزامەندی لەسەر هاتەوە و ئەوانم بە فڕۆكە هێنا بۆ ئیسرائیل. ئەوانم لە میوانخانەیەك لە كەرمێل لە نزیك حەیفا دانا و رۆژانە دەمبردن بۆ نێو سەربازگەی خۆمان و مەشقم پێ دەكردن. مەشقەكە نزیكەی مانگێكی خایاند و زۆر شتی باش فێر بوون و دواتر گەڕانەوە بۆ تاران و لەوێشەوە بۆ كوردستان.
ئیسرائیل-كورد: داوی گەڕانەوەی فەرماندە كوردەكان بۆ تاران ، تۆش لەگەڵیان گەڕایەوە؟
سەگی چۆری: بەڵێ منیش لەگەڵیان گەڕامەوە و ئەوانم دابەش كرد. هەر فەرماندەیەك 20 كەسم بۆ ئامادە كرد كە لە دژی سوپای عرراق شەڕی پارتیزانی بكەن، چونكە كوردەكان لە تفەنگی بڕنۆ و هەندێك چەكی دیكە زیاتریان نەبوو و سوپای عێراق پڕچەك بوون و باشترین چەكیان هەبوو.
ئیسرائیل-كورد: داوی تەواوبوونی كۆرسەكە چیت كرد؟
سەگی چۆری: دوای تەواوبوونی كۆرسەكە خۆمان بۆ هێرشی بەرگری ئامادە كرد. دوای توانەوەی بەفر، سوپای عێراق خۆی بۆ هێرش ئامادە دەكرد و نیازیان هەبوو حاجی ئۆمەران بگرن. من بەرنامەی باشم بۆ فێركردنیان ئامادە كردبوو، هەروەها منیش هەندێك شتیان لێ فێر بووم. دواتر هەر فەرماندەیەی ئەركێكم پێ سپارد.
ئیسرائیل-كورد: هێڵی بەرگریتان لە كام شوێنەكان دانا؟ ئایا تۆش لە سەنگەرەكانی شەڕ نزیك بووی؟
سەگی چۆری: هێڵی بەرگریمان لە رەواندز و لە پشت چیای زۆزك و هندرێن دانا. كاتێك دوژمن بە هێزێكی زۆرەوە هێرشی هێنا، كوردەكان نەیاندەزانی چۆن لە بەرامبەر تانگ و فڕۆكەی دوژمن بەرگری بكەن. یەكەم جار هێڵی هێرشی بەرگری پێشەوەم دانا و رەچاوی ئەو شتانەم كرد كە كوردەكان لە دەستیاندا بوو. ئەوان زۆربەیان بڕنۆیان پێ بوو و نیشانەیان زۆر راست بوو و یەك گوللەیان بە فیڕۆ نەدەدا. هەرچەندە كەم بوایەن، وەك زنجیر بوون و كەمبوونیان پێوە دیار نەبوو و دەیانتوانی بەرگری بكەن و دوژمنیان سەرسام دەكرد. ئێمە دوو كۆمەڵەمان دروست كرد هەتا بتوانن هێرش بكەن و لە كاتی هێرشی دوژمندا بتوانن بەرگری بكەن و بەرپەرچی بدەنەوە.
ئیسرائیل-كورد: ژمارەی سوپای عێراق چەند بوو و لە كوێ بوون؟
سەگی چۆری: سوپای عێراق شەش كەتیبە بوون و لە گەلی عەلی بەگ و خەلیفان بوون و مەزندە دەكرا نزیكەی دە هەزار سەرباز زیاتر بن. باشترین چەكیان پێ بوو و بە تانگ و فڕۆكە پاڵپشتی دەكران و سوپایەكی سەربازیی مەشقپێكراو بوون. من ئەفسەری پەرەشووتوانی بووم و هەندێك زانیاریم هەبوو و لە ئیسرائیل شەڕی پارتیزانیی دژی تیرۆرم كردبوو. سوپای عێراق چاوەڕێ بوو بەفری چیای زۆزك و هندرێن و باڵەكایەتی بتوێتەوە و هێرش بكات و زۆر نەچێتە نێو ناوچەكەوە. من چەند گرووپێكم بۆ هێرشكردن و بەرپەرچدانەوە ئامادە كرد.
ئیسرائیل-كورد: ئەو كاتانەی كە تۆ بارزانیت دەبینی زیاتر باسی چیتان دەكرد و داواكاری ئەو لە تۆ چی بوو؟
سەگی چۆری: هەموو رۆژێك بارزانیم دەبینی. من بۆ ئەوە چووبووم كە یارمەتییان بدەم. مۆساد رایسپاردبووم كە هەندێك ئەرك بەجێ بگەیەنم و یارمەتی كورد بدەم. ئەركی من ئەوە بوو كە بە هەر شصوەیەك لە توانامدا بێت یارمەتی كورد بدەم و كارێك بكەم كە بە سوودی كورد بێت و لە بەرەكانی شەڕدا دوژمن ببەزێنین.
لە رێگەی باڵیۆزخانەی خۆمانەوە داوام كرد ئەو فەرماندە كوردانە ببەم بۆ ئیسرائیل
ئیسرائیل-كورد: كاتێك بارزانی لە پێنجوێن گەڕایەوە تۆ لە بارەی بەرنامەی شەڕەكە و ئەو پلانەی داتڕشتبوو چیت پێ گوت؟
سەگی چۆری: كاتێك بارزانی گەڕایەوە لە شوێنەكەی خۆمان هاتە لامان، من و میكی كە سەرۆكی شاندەكە بوو لەوێ بووین. من بەرنامەكانی شەڕەكەم بۆ روون كردەوە، بەڵام خۆزگە ئەوەی ئەو دەیزانی هەموو ئەوانی دیكەش زانیبایان. من بەرنامەی خۆمم بۆ روون كردەوە و ئەویش رازی بوو. بە راستی سەركردە بوو، تا جیهان ماوە سەركردەیەكی وا بە خۆیەوە نابینێتەوە، زۆر بەداخەوەم كە ئێستا لە لامان نەماوە.
ئیسرائیل-كورد: دوای ئەوەی بارزانی بە بەرنامەكەی تۆ رازی بوو كەی بۆ هێرشەكە دەستبەكار بوون، ئایا بەرنامەكە سەركەوتنی هێنا؟
سەگی چۆری: بەپێی بەرنامەكەمان، كاتێك عێراقییەكان دەستیان بە هێرش دەكرد، ئێمە هێڵی بەرگریمان دانابوو، ئەوان ناچار بوون پیادە هێرش بكەنە سەر چیاكان، چونكە رێگەكان بۆ تانگ شیاو نەبوون تەنانەت هەندرك شوێنی وا هەبوو كە بە پیادەش ترسناك بوو. وەك باسم كرد كود بە نیشانەڕاستی بەناوبانگە، پێم گوتن تەقە مەكەن تا سەری سوپاكە دێتە ناوتان ئینجا بە بڕنۆكانتان تەقەیان لێ بكەن تا دانەبەدانەیان لە ناو دەبەن. ئصمە لە بەرزاییەكانی زۆزك و هندرێن بووین. پێم گوتن تەقە لە تانگەكان نەكەن نەوەك شوێنەكەمان ئاشكرا بێت. سوپاكە ناچار بوون پیادە بێن، كورد خاوەنی ناوچەكە بوون و زۆر شارەزای ناوچەكە بوون، بۆیەش بەختی سەركەوتن زیاتر بە لای كوردەوەیە. لەو شەڕەدا زیانی دوژمن بە زیاتر لە سێ هەزار سەرباز مەزندە دەكرا. داوام لە ملازم یونس كرد فەرماندەی شەڕەكەم بۆ بگرێت، بەڵام بە داخەوە شەهید بوو و فەرماندەی شەڕەكەش كوژرا.
ئیسرائیل-كورد: دوای ئەو سەركەوتنە بەرنامەی دیكەت چی بوو؟ ئایا بارزانی لە كارەكانت رازی بوو؟
سەگی چۆری: بەڵی بارزانی زۆر لێم رازی بوو، بەڵام بە كوژرانی ئەو ژمارە زۆرەی سەربازەكان زۆر دڵتەنگ بوو، ئەو نەیدەویست ئەو ژمارە زۆرەی دوژمن بكوژرێن. دوای ئەو شەڕە لەناكاو هێرشی فڕۆكە و تانگ و تۆپەكان بۆ سەر كوردستان وەستان و ئێمە سەرمان سوڕ ما، دواتر هەواڵی ئەوە هات كە عەبدولسەلام عارف لە نێو فڕۆكەدا سووتاوە و عەبدولڕەحمانی برای بووە بە سەرۆك كۆمار و داوای لە بارزانی كرد شەڕ رابگرن و گفتوگۆ بكەن. من بە بارزانیم گوت ئێمە شەڕ دەكەین و تۆش گفتوگۆ بكەن، ئەویش گوتی چۆن دەبێ شەڕ بكەین كاتێك گفتوگۆمان هەیە.
ئیسرائیل-كورد: ئایا ئرران بۆ دابینكردنی چەك و تەقەمەنی یارمەتی كوردی دەدا؟
سەگی چۆری: كوردەكان چەك و تەقەمەنییان زۆر كەم مابوو. تەنیا ئەوەیان هەبوو كە لەو شەڕەدا گرتبوویان و هەندصكی كەمیشیان مابوو. بە ئێرانییەكانمان گوت كوا چەك و تەقەمەنی، ئەوانیش گوتیان چووە بۆ پێنجوێن، دیار بوو خۆیان لێ دەدزییەوە و حەزیان نەدەكرد تەقەمەنی بۆ كورد بنێرن و بە منیان دەگوت كارەكانت تەواو بووە و بگەڕێوە وڵاتی خۆت.
ئیسرائیل-كورد: كاترك لە كوردستان بووی بە چ رێگەیەك قسەت لەگەڵ سەركردایەتی كورد و لێپرسراوانی وڵاتی خۆت دەكرد؟
سەگی چۆری: كاتی خۆی هاوڕێیەكم لە كۆمپانیای مۆتۆرۆلا هەبوو. پێم گوت چ ئامێرێك باشە بۆ كوردەكان بیكڕم، گوتی ئامێری بێتەلمان هەیە كە مەودایەكەی 40 كیلۆمەترە. من پێم باش بوو و راپۆرتێكم بۆ مۆساد نووسی و داوام كرد ئەو ئامێرانە بۆ كورد بكڕن، ئەوانیش لەسەر داوای من ژمارەیەكی زۆریان كڕی و هێنام بۆ كوردەكان و تەسلیمی ئیدریس بارزانیم كرد و ئەویش دای بە فەرماندەكانی پێشمەرگە لە بەرەكانی شەڕ. زۆر سوودمان لەو ئامێرانە وەرگرت و دەوڵەتی عێراقیش زوو ئەوەی ئاشكرا نەكرد. لە ئیسرائیل پێیان راگەیاندم كە كارم تەواو بووە و دەبێ بگەڕێمەوە. منیش گوتم تا بارزانی هەموو بەرنامەكەی من وەرنەگررت ناگەڕێمەوە. ئەو كات گەرووی عومەر ئاغا گیرابوو.
ئیسرائیل-كورد: ئایا ئەو كات كەتیبەی چواری سوپای عێراق لەوێ مابوو. تۆ لەگەڵ مەسعود بارزانی چیتان كرد و ئەركی میكی لەوێ چی بوو؟
میكی و مەسعود بارزانی دەزگای پاراستنیان دروست كرد
سەگی چۆری: میكی و مەسعود بارزانی دەزگای پاراستنیان دروست كرد. ئەو هرزە زۆر چالاك بوو. من گوتم دەبێ هێرش بكەنە سەر كەتیبەی چوار كە لە هندرێن بوو و بیانگرین. دوو كەتیبەی دیكەش لە گەڵاڵە هەبوون كە لە لایەكی دیكەوە هاتبوون. فەرماندەی كەتیبەكە گوتبووی ناڕوات تا هەموو شوێنەكان نەگرێت، ئێمەش گوتمان با بێت و شەڕ دەستی پێ كۆد. زیانێكی زۆریان بەر كەوت و كوژراو و بریندارێكی زۆریان هەبوو و فەرماندەی كەتیبەكەش كوژرا. من داوام كرد بە زیندوویی بۆم بهێنن بۆ ئەوەی بزانین بەرنامەیان چییە، بەڵام نەگەیشتە دەستم كوژرا و لە هەمووی گرینگتر ئەوە بوو كە عێراقییەكان لە هەموو شوێنەكان كشانەوە. دوای ئەوە چەك و تەقەمەنی ئێران گەیشت و رەوشەكە گۆڕا. بارزانی رایگەیاند ئەمە زۆر زۆرە، من بەم هەموو كوشتارە رازی نیم، من دژی رژێمی عێراقم دژی نەوەكانی نیم. دەزانم ئەو سەربازانە زۆربەیان بە زۆری هێنراون بۆ شەڕ و كەسوكاریان هەیە. من نامەوێ شەڕی كورد و عەرەب بكەم، تەنیا شەڕی رژێم دەكەم.
ئیسرائیل-كورد: تۆ پاش تەواوبوونی شەڕەكە گەڕایەتەوە بۆ ئیسرائیل و لەوێ چیت بەسەر هات و كەی دووبارە گەڕایەوە نێو كوردستان؟
سەگی چۆری: كۆتایی ئایاری 1966 كوردستانم بەجێ هرشت و گەڕامەوە ئیسرائیل و لە ئیسرائیلیش بۆ كۆرسێك رەوانە كرام كە ساڵێكی خایاند و لە ئەمریكا بەڕێوە چوو. بەر لە شەڕی رزگاریی ساڵی 1967 گەڕامەوە بۆ فەرماندەییەكەی خۆم لە رەمەتە گوڵان و لەوێ بووم كە بارزانی نامەیەكی بۆ ناردم. ئەو نامەیەم بۆ یادگاری هەڵگرتووە تا ئەو كاتەی دەمرم شانازی پێوە دەكەم كە سەركردەیەكی گەورەی كورد بە دەستوخەتی خۆی نامەی بۆ من نووسیوە. بەر لەوەی بچمەوە گوتم با هێرش بكەین بۆ سەر دوژمن لە چیای كۆرەك، بارزانی بە زۆری رازی بوو و كاتێك دوژمن هەستی بەوە كرد، بە ئاڵای سپی هاتن بۆ گفتوگۆ و بارزانی گوتی بەسە، كە ئەوان بۆ گفتوگۆ هاتن من شەڕ ناكەم. من گوتم تۆ گفتوگۆ بكە، من و كاك ئیدریس بارزانی و كاك مەسعود بارزانی شەڕ دەكەین، ئەو گوتی نابێ. ئەوەی جرگەی منی گرتەوە، ناوی “ئاریك ریگب” بوو كە دواتر لە شەڕی دۆڵی ئوردون كوژرا.
ئیسرائیل-كورد: لەسەر رەزامەندی خۆت ویستت بچی یارمەتی كوردەكان بدەی یان مۆساد وەك ئەركێك ئەوەی پێ سپاردی؟
سەگی چۆری: كاتێك لە سوپا بووم، بەرپرسی كەتیبەی 890ی پەرەشووتوانی بووم كە تا ئێستاش باشترین كەتیبەی سوپای ئیسرائیلە. زۆر ئەزموونم لەو كارەی خۆمدا هەبوو. دەزگای هەواڵگری مۆساد منی دەستنیشان كرد و گوتی دەبێ بچی بۆ كوردستان.
ئیسرائیل-كورد: كاتێك تۆ چووی یارمەتی كورد بدەی ئێرانییەكان نەیاندەویست، ئایا ئێوە وەك ئیسرائیل لە نزیككردنەوەی كورد و ئێراندا دەستتان هەبووە؟
سەگی چۆری: لە ئێران یەكێكمان وەك راوێژكاری سەربازی هەبوو بە ناوی یەعقوب نمرۆدی، ئەو پیاوێكی زۆر ژیر و بەتوانا بوو و توانی كوردەكان لەگەڵ ئێرانییەكان لێك نزیك بكاتەوە. ئەو كات جەمال عەبدولناسر لە میسر دەیگوت خوزستان لە سەر كەنداوی فارس دەبێ بۆ باوەشی نەتەوەی عەرەب بگەڕرتەوە و تەنیا سوپای عێراق لەوێ نزیك بوو و شا گوتی، دەبێ شتێك بكرێت كە سوپای عێراق لەو ناوچەیە دوور بخرێتەوە. ئەوە بوو نمرۆدی ئێران و كوردەكانی لێك نزیك كردەوە و شەڕەكە كەوتە ناوچە كوردییەكان و ئێران یارمەتی كوردەكانی دەدا كە زۆر پێویستییان پێی هەبوو. ئیسرائیلیش لە كاتی شەڕی ئازادیی ئیسرائیلەوە رقی لە دەوڵەتی عێراق بوو و ئەمە هەلێكی باش بوو.
ئیسرائیل-كورد: كەی لەسەر بانگیشتی مەلا مستەفا بارزانی دووبارە تۆ گەرایەوە بۆ كوردستان؟
سەگی چۆری: من لە رەمەتە گوڵان بووم كە سەرۆكی مۆساد بانگی كردم، گوتی بارزانی دەڵص دەبص چوریم بۆ بنصریتەوە. منیش خۆم ئامادە كرد و ساڵی 1974 بوو كە حكوومەتی عێراق دووبارە هێرشی كردبووەوە سەر كوردستان. كاتێك گەیشتم بارزانی گوتی دوژمن هێرشی هێناوەتەوە و دەبێ كارێكی وا بكەین لە خشتەیان بەرین. ئامادەكارییەكی وامان كرد كە توانیمان دوژمن ببەزێنین و چەندین جار و لە چەندین بەرەدا وانەیەكی وامان پێ دان هیچ كات لەبیری نەبەنەوە و ئێمە سەركەوتین، بەڵام بە داخەوە بە فڕوفێڵی شای ئێران و عەرەبەكان و هەندێك وڵاتی دیكە شۆڕشەكە نسكۆی هێنا. هەزاران سڵاو لە گیانی بارزانی كە برا گەورەیەكی من بوو. بە راستی پیاوێكی ناودار بوو و سەركردەی وەك ئەو لە جیهاندا كەمە.
ئیسرائیل-كورد: ئەگەر شتێكی تایبەت ماوە ئێمە باسمان نەكردبێ،یا پەیامێكی تایبەتت هەیە بۆ خوێنەرانی گۆڤاری ئیسرائیل-كورد چییە؟
سەگی چۆری: رێز و سلاۆی تایبەتم هەیە بۆ هەموو بەرپرسانی گۆڤاری ئیسرائیل-كورد و هیوای سەركەوتنتان بۆ دەخوازم. دوا ئاواتم ئەوەیە كە بە دیداری سەرۆك كاك مەسعود بارزانی شاد ببمەوە. زۆر بیری دەكەم و هیوای سەلامەتی و تەندروستی بۆ دەخوازم. بە راستی سەرۆكصكی شیاوە بۆ ئەمڕۆی نەتەوەی كورد. دكتۆر مەحمود عوسمانیش كاتی خۆی زۆر هاتووە بۆ لام و زۆر بیری ئەویش دەكەم
و هیوای تەمەندرێژی بۆ دەخوازم.
بهڕێزم،
بۆ کێشهکانی ئهم دوایینهی کوردبڵاگهر داوای لێبردنت لێدهخوازم.
وهک دهبینیت ههمۆشتێک ئاساییه
من بردهوام دهبم بۆ چاک سازی و بهرز کردنوهی کوردبڵاگهر
هیوادارم له م رۆژانهی داهاتوو دا چهن ههواڵێکی خۆشت بۆ بنێرم.
لهگهڵ ڕێزم
سهلاح